Hoe vaak komen beroepsziekten voor en hoeveel mensen sterven eraan?

Per jaar 50.000-100.000 nieuwe gevallen van beroepsziekten

Een goed beeld van de totale gezondheidsschade door werk is er niet. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten (NCvB) schat dat zich in Nederland jaarlijks 50.000-100.000 nieuwe gevallen van beroepsziekte voordoen. Deze schatting is gebaseerd op extrapolatie van de registratiegegevens van het NCvB en vergelijking met buitenlandse cijfers. Als bijvoorbeeld een bedrijfsgezondheidskundige definitie van beroepsziekte wordt gebruikt (zie voor definities: Wat zijn beroepsziekten?) dan is het jaarlijks aantal nieuwe gevallen mogelijk nog veel groter.

In 2007 5.974 gevallen van beroepsziekte geregistreerd

Arbo-diensten zijn sinds 1999 wettelijk verplicht beroepsziektegevallen te melden aan het NCvB. In 2007 werden 5.974 aandoeningen door het NCvB als beroepsziektegevallen geregistreerd. Er is echter nog sprake van een forse ondermelding. Uit onderzoek blijkt dat onduidelijkheid over causaliteit, onbekendheid met de NCvB-richtlijnen, tijdgebrek en vrees voor juridische complicaties de belangrijkste belemmeringen vormen voor het melden van beroepsziekten (Blok, 2001).

De 5.974 meldingen betreffen 4.652 mannen en 1.196 vrouwen (zie tabel 1). Bij 126 meldingen is geen geslacht vermeld.

Ziekten van bewegingsstelsel en gehoorstoornissen meest gemelde beroepsziekten

Ziekten van het bewegingsstelsel vormen bijna 40% van alle beroepsziektemeldingen (zie tabel 1). Werkgebonden gehoorstoornissen worden bijna een op de drie keer gemeld. Werkgebonden psychische stoornissen vormen bijna eenvijfde van het totaal aantal meldingen. Op werkgebonden psychische stoornissen (inclusief gedragsstoornissen) na, betreffen de meldingen meer mannen dan vrouwen. Werkgebonden gehoorstoornissen komen zelfs vrijwel uitsluitend bij mannen voor.

Tabel 1: Aantal meldingen van beroepsziekte naar diagnosecategorie voor mannen en vrouwen in 2007 (Bron: NCvB, 2008).

	Mannen	Vrouwen	Totaal ^a	%
Ziekten van het bewegingsstelsel	1.856	446	2.349	39,3
Gehoorstoornissen	1.839	11	1.856	31,1
Psychische stoornissen (inclusief gedragstoornissen)	559	565	1.192	20,0
Ziekten van de huid	141	36	180	3,0
Ziekten van het zenuwstelsel	62	42	104	1,7
Ziekten van de ademhalingswegen	66	21	90	1,5
Overige ziekten	120	75	203	3,4
Totaal	4.652	1.196	5.974	100

^a Totaal is meer dan mannen en vrouwen samen, omdat van 126 personen het geslacht onbekend is.

Aanvullende gegevens via peilstations verzameld

Naast de meldingen van beroepsziekte door Arbo-diensten, die bij het NCvB centraal geregistreerd worden, heeft het NCvB een aantal peilstations opgezet om aanvullende informatie over specifieke beroepsziekten te verzamelen. Het gaat hierbij om peilstations voor arbeidsgebonden huid- en longaandoeningen: ArbeidsDermatosen Surveillance (ADS) en Peilstation Arbeidsgebonden Longaandoeningen (PAL). Daarnaast is er het Peilstation Intensief Melden (PIM), bedoeld om meer valide cijfers te verkrijgen. Hierbij wordt een beperkte groep bedrijfsartsen met een bekende werknemerspopulatie intensief begeleid bij de diagnose en melding van beroepsziekten.

Zie ook de website voor meer informatie over het voorkomen van beroepsziekten: Beroepsziekten.nl.

Weinig cijfers over werkgebonden sterfte beschikbaar

Over sterfte door werkgebonden aandoeningen zijn in Nederland weinig cijfers beschikbaar. Sterftecijfers zijn alleen met enige nauwkeurigheid bekend voor mesothelioom en pneumoconiosen (stoflongen). In 2007 stierven 24 personen aan pneumoconiosen (23 mannen, één vrouw; ICD-10-code J61-64) en 470 personen aan mesothelioom door asbest (405 mannen, 65 vrouwen; ICD-10-code C45).

Schattingen werkgebonden sterfgevallen lopen sterk uiteen

Een recente Nederlandse studie schatte dat per jaar tussen de 2.500 en 5.500 doden zijn toe te schrijven aan beroepsziekten en arbeidsongevallen (Popma, 2005). In een Fins onderzoek is een schatting gemaakt van de werkgebonden sterfte. De bijdrage van werkgebonden sterfte aan de totale sterfte in relevante leeftijds- en ziektecategorieën bedroeg 7% (10% voor mannen en 2% voor vrouwen) (Nurminen & Karjalainen, 2001). Als wordt verondersteld dat de populatieopbouw en arbeidsomstandigheden in Finland redelijk overeenkomen met die in Nederland, dan bedraagt de schatting van werkgebonden sterfte in Nederland 5.000-6.000 gevallen per jaar.

In het kader van het WHO-project Global Burden of Disease is ook een schatting gemaakt van de werkgebonden sterfte in diverse regio's in de wereld (Ezzati et al., 2002). Voor de regio waar Nederland deel van uitmaakt (West-Europa), werd de werkgebonden sterfte geschat op 37.000 gevallen (33.000 mannen en 4.000 vrouwen) op een totale bevolking van 412 miljoen mensen (= 9 werkgebonden sterftegevallen op 100.000 inwoners per jaar). Voor alleen de Nederlandse bevolking zou dit uitkomen op een kleine 1.500 sterfgevallen per jaar. Deze schatting verschilt behoorlijk van de Finse, deels omdat andere risicofactoren en aandoeningen meegenomen zijn.

Ook schattingen werkgebonden ziektelast lopen uiteen

Het aantal dodelijke slachtoffers zegt niet zoveel over de totale gezondheidsschade die wordt aangericht door beroepsziekten en/of ongunstige arbeidsomstandigheden. Psychische problematiek, huidaandoeningen, rugklachten en gehoorschade zijn belangrijke beroepsziekten die vrijwel geheel worden gemist als alleen sterfte als indicator genomen wordt. Ziektelast (burden of disease) is hiervoor een betere maat. De WHO maakte in het genoemde 'Global Burden of Disease' project naast een schatting van de sterfte, ook een schatting van de gezondheidsschade door werk (Ezzati et al., 2002). Voor de regio West-Europa wordt deze gezondheidsschade geschat op 186 DALY's per 100.000 inwoners. Psychische aandoeningen en gezondheidsschade bij de gepensioneerde bevolking zijn niet meegenomen in deze schatting. Meer recent becijferde het RIVM dat in Nederland 800 DALY's per 100.000 inwoners verloren gaan als gevolg van gezondheidsschade door beroepsziekten en/of ongunstige arbeidsomstandigheden (Eysink et al., 2007b). Zie voor meer informatie over DALY's: Ziektelast in DALY's.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

ADS. ArbeidsDermatosen Surveillance: een gezamenlijk registratieproject van het NCvB en het Nederlands Kenniscentrum ArbeidsDermatosen (NECOD) in Groningen en Amsterdam, opgezet naar analogie van het zusterproject EPIDERM in Groot-Brittannië.
NCvB. Bij het NCvB worden alle meldingen van beroepsziekte, die door Arbo-diensten worden aangemeld, centraal geregistreerd.
PAL. Peilstation Arbeidsgebonden Longaandoeningen: is een samenwerkingsproject van het NCvB met het Nederlands Kenniscentrum voor Arbeid en Longaandoeningen (NKAL). Er nemen 28 longartsen/allergologen aan deel.
PIM. Peilstation Intensief Melden: is een project dat op 1-1-2009 van start gegaan, en ondersteund wordt door de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB). Een beperkte groep bedrijfsartsen met een bekende werknemerspopulatie wordt int

Literatuur

Blok ZC.Het melden van beroepsziekten aan het NCvB: een nadere verkenning (scriptie), 2001.
Eysink PED, Blatter BM, Gool CH van, Gommer AM van den, Bossche SNJ, Hoeymans N. Ziektelast van ongunstige arbeidsomstandigheden in Nederland. RIVM-rapport nr. 270012001. Bilthoven: RIVM,2007b.
Ezzati M, Lopez AD, Rodgers A, Hoorn S vander, Murray CJ.Selected major risk factors and global and regional burden of disease. Lancet 2002; 360: 1347-60.
Nurminen M, Karjalainen A.Epidemiologic estimate of the proportion of fatalities related to occupational factors in Finland. Scand J Work Environ Health 2001; 27: 161-213.
Popma J.Werkgerelateerde sterfte in Nederland. Een verkenning. Amsterdam: Hugo Sinzheimer Instituut, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit van Amsterdam, 2005.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DALY: Disability-Adjusted Life-Year; Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
ICD-10: International Classification of Diseases, tenth revision
NCvB: Nederlands Centrum voor Beroepsziekten; Maakt via bedrijfsartsen klachten objectiveerbaar en probeert beter inzicht te verkrijgen in de diagnoses op het terrein van de beroepsziekten. Dit laatste is nodig omdat zowel werkgever als werknemer weinig (financieel) belang hebben bij melding van beroepsziekten, waardoor er nog steeds weinig gegevens over deze diagnoses in Nederland bekend zijn.
WHO: World Health Organization; Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Spreeuwers D (NCvB), Molen HF van der (NCvB). Hoe vaak komen beroepsziekten voor en hoeveel mensen sterven eraan? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Beroepsziekten, 12 december 2008.