Neemt het aantal mensen met influenza toe of af?

Influenza-achtig ziektebeeld neemt af

Het aantal nieuwe gevallen van influenza-achtig ziektebeeld (IAZ) dat de huisarts per seizoen ziet, is in de periode 1970-2009 gedaald (zie figuur 1 ). In het seizoen 1971/1972 bedroeg de incidentie nog ruim 86 per 1.000 personen. In het seizoen 2008/2009 was dit 19 per 1.000 personen. Het gaat hierbij om incidentie gebaseerd op aantal huisartsconsulten voor influenza-achtig ziektebeeld afkomstig van gegevens van de CMR-Peilstations, een huisartsenregistratie. Een seizoen is hierbij gedefinieerd als de periode van juli tot en met juni van het daaropvolgende kalenderjaar. Ook het aantal nieuwe gevallen van IAZ tijdens epidemieën is tussen 1970 en 2009 gedaald (zie figuur 2). Een verklaring voor de afname in incidentie is de toename in vaccinatiegraad. Er zijn onvoldoende gegevens om de impact van andere factoren vast te stellen, bijvoorbeeld verminderde virulentie van het influenzavirus of veranderingen in consultatiegedrag (Dijkstra et al., 2009b).

Zie ook: Beschrijving van gebruikte gegevensbronnen

Zes belangrijke epidemieën van influenza tussen 1979 en 2009

In de periode 1979-2009 zijn er zes epidemieën geweest met hoge sterfte, namelijk in 1985/86, 1989/90, 1993/94, 1995/96, 1999/2000 en 2004/2005 (zie figuur 3). Tijdens de eerste vijf epidemieën waren er respectievelijk 3.000, 4.000, 3.000, 4.000 en 2.000 meer sterfgevallen dan gewoonlijk tijdens een winterperiode (beschreven in de CBS 'Maandstatistiek van de bevolking'). Onbekend is welk deel van deze sterfgevallen het gevolg is van influenza. In het seizoen 2004/2005 was er alleen in Zuid-Nederland sprake van hogere sterfte (in februari) die samenviel met een griepgolf. In de rest van Nederland was de sterfte slechts weinig hoger dan normaal en bovendien was de griepgolf er veel minder sterk dan in Zuid-Nederland (CBS, 2005z; CBS, 2005aa). Ten tijde van de epidemieën zijn wel pieken te zien in het aantal ziekenhuizenopnamen wegens respiratoire aandoeningen (De Jong, 1997, Van den Wijngaard, 2010).

Wereldwijde epidemie kan op elk moment ontstaan

Naar verwachting zal de huidige situatie van afwisselend grotere en kleinere jaarlijkse pieken in seizoensinfluenza voorlopig zo blijven. Wel kan elk moment een nieuw subtype van het influenza A-virus de kop op steken (antigene shift). Er kan dan een wereldwijde epidemie (pandemie) ontstaan zoals in 1918, 1957, 1968 en 1977. Wereldwijd gingen de drie eerstgenoemde pandemieën gepaard met miljoenen doden (De Jong et al., 1999a). In 2009 zijn wereldwijd mensen besmet geraakt met een nieuw influenza A (H1N1)-virus. In juni 2009 kondigde de WHO een grieppandemie af, met verspreiding op meerdere continenten. Ook in Nederland zijn mensen besmet geraakt met de nieuwe variant van het griepvirus. Het aantal gerapporteerde sterfgevallen door Nieuwe Influenza A H1N1 (voorheen ook wel Mexicaanse griep genoemd) bleef beperkt tot 62 (28 mei 2010) (RIVM, 2010a).

In een aantal landen, waaronder Nederland, liggen draaiboeken klaar hoe te handelen in het geval van een pandemie (zie: Preventie: Grieppandemie).

Diverse ontwikkelingen hebben de kans op influenza verkleind

In de afgelopen decennia heeft een aantal ontwikkelingen bijgedragen tot een vermindering van het aantal influenzagevallen en de sterfte als gevolg van influenza. Door een verbetering van de algemene gezondheidstoestand is de fysieke weerstand toegenomen. Daarnaast heeft een afname van het aantal personen per huishouden geleid tot een verminderde overdracht en verspreiding van het influenzavirus. Ten slotte heeft de jaarlijkse griepprik geleid tot een verhoogde vaccinatiegraad onder met name de risicogroepen (zie ook: Preventie van Influenza: Wat is het bereik?). Toegenomen mobiliteit en sociale contacten hebben kans op influenza juist vergroot.

Demografische ontwikkelingen kunnen leiden tot stijging aantal gevallen

Op basis van alleen demografische ontwikkelingen wordt geschat dat het absoluut aantal gevallen van influenza tussen 2008 en 2025 met 6,2% zal stijgen. Voor deze schatting is uitgegaan van het gemiddeld aantal gevallen van influenza (incidentie) in de seizoenen 2007/2008 en 2008/2009. Of deze stijging ook daadwerkelijk zal optreden, hangt onder meer af van de toe- of afname in de vaccinatiegraad van de bevolking.