Influenza: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?

Diagnose influenza vaak beperkt tot klinisch beeld

De termen influenza en griep worden vaak door elkaar gebruikt. Griep is klinisch een vaag begrip. Artsen gaan bij het stellen van de diagnose waarschijnlijk meer op hun ‘klinische blik’ af dan op de definitie die officieel wordt voorgeschreven. Om er zeker van te zijn dat het om influenza gaat, kan de diagnose op drie manieren bevestigd worden:

Virologisch door het aantonen van influenzavirus-RNA (door middel van polymerase chain reaction) of door kweek.
Serologisch (door het aantonen van antistoffen).
Met commercieel verkrijgbare sneltests voor influenza. Deze worden in sommige landen veelvuldig gebruikt maar hebben over het algemeen een lage gevoeligheid met dus vaak ten onrechte een negatieve uitslag.

In verpleeghuizen blijft diagnostiek vaak beperkt tot de indexpatiënt. De indexpatiënt is de eerste patiënt bij wie influenza wordt vermoed of is vastgesteld, en die dus mogelijk de bron van een uitbraak is.

Behandeling van influenza door antivirale middelen

Voor preventie en behandeling van influenza zijn antivirale middelen (oseltamivir en zanamivir) beschikbaar (LCI, 2003a). Dit zijn neuraminidaseremmers die de ernst van de ziekteverschijnselen verminderen en de ziekteduur verkorten met ongeveer een halve tot één dag. De behandeling moet wel binnen 48 uur na de eerst symptomen beginnen (Cooper et al., 2003a). Deze antivirale middelen worden vooralsnog alleen in speciale gevallen toegepast, bijvoorbeeld bij risicopatiënten met influenza of wanneer op korte termijn (preventief) bescherming moet worden geboden. Antivirale middelen zijn meestal getest op verder gezonde jonge volwassenen. Minder is bekend over de effectiviteit bij ouderen, waar het risico op overlijden het grootst is. Vaccinatie blijft de beste manier om influenza te voorkomen (zie ook: Preventie van influenza). Antibiotica worden alleen gegeven bij aanwijzingen voor een bacteriële infectie.

Grotere opmerkzaamheid bij opkomende epidemieën

Tijdens het influenzaseizoen publiceert het Nationaal Influenza Centrum (NIC, locatie Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en locatie RIVM) samen met het NIVEL wekelijks een Influenza Nieuwsbrief. Hierin staat informatie over de stand van zaken betreffende de influenza-epidemie en de oorzakelijke virusstammen. In verzorgings- en verpleeghuizen is men de laatste jaren opmerkzamer op beginnende influenza-epidemieën, onder andere onder invloed van de vaccinatiecampagne. Er is dan nog tijd om niet-gevaccineerde personen met een verhoogd risico alsnog te vaccineren. Totdat het vaccin begint te werken (ongeveer 14 dagen na vaccinatie) kan de desbetreffende persoon met een antiviraal middel worden beschermd tegen influenza A. Uit een evaluatie onder verpleeghuizen bleek dat in het seizoen 2004/2005 bijna 90% van de verpleeghuizen met een virologisch bevestigde influenza-uitbraak therapeutisch antivirale middelen heeft gebruikt. In tweederde van de verpleeghuizen zijn antivirale middelen preventief voorgeschreven om verdere verspreiding van het virus te beperken.

Maatregelen om aantal besmettingen te beperken bij een grieppandemie

In 2005 heeft de Gezondheidsraad een advies uitgebracht over maatregelen bij een grieppandemie (Gezondheidsraad, 2005a). Hierbij noemt zij drie maatregelen die ervoor moeten zorgen dat een minimum aantal mensen besmet raakt. Dit zijn het minimaliseren van de verspreiding van het virus, het gebruik van antivirale middelen en vaccinatie (zie: Grieppandemie, een grote dreiging?).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Cooper NJ, Sutton AJ, Abrams KR, Wailoo A, Turner D, Nicholson KG.Effectiveness of neurmaidase inhibitors in treatment and prevention of influenza A ad B: systemic review and meta-analyses of randomised controlled trials. BMJ 2003a; 326: 1235-39.
Gezondheidsraad.Gebruik van antivirale middelen en andere maatregelen bij een grieppandemie (publicatie nr 2005/05). Den Haag: Gezondheidsraad, 2005a; 05.
LCI, Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektebestrijding.Protocol Influenza j10-j11, feb. Bilthoven: LCI, 2003a.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

NIVEL: Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg; URL: http://www.nivel.nl
RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Bilthoven. Email: info@rivm.nl, URL: http://www.rivm.nl

Hoek W van der (RIVM), Dijkstra F (RIVM). Influenza: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Ademhalingswegen\Influenza, 23 juni 2010.