Welke factoren beïnvloeden de kans op infecties van de onderste luchtwegen?

Longontsteking veroorzaakt door diverse bacteriën en virussen

Er zijn diverse bacteriële en virale verwekkers van buiten het ziekenhuis opgelopen longontsteking (community-aquired pneumonia; CAP) bekend; zie tabel 1. De belangrijkste verwekker is Streptococcus pneumoniae (pneumokok), vooral bij jonge kinderen en ouderen (zie ook: Pneumokokkeninfectie).

Aspiratie-pneumonie (die ontstaat doordat braaksel of voedsel in de longen komt) wordt vaak veroorzaakt door anaërobe bacteriën (McCracken, 2004; Gutierrez et al., 2005; Hale & Isaacs, 2006a).

Ook is een aantal nieuwe ziekteverwekkers ontdekt die CAP kunnen veroorzaken, maar waarvoor nog geen routinematige diagnostiek beschikbaar is (Fouchier et al., 2005; Allander et al., 2001; Woo et al., 2005):

• Humaan metapneumovirus (hMPV).
• Humane coronavirussen (HCoV-NL63 en HCoV-HKU1).
• humaan bocavirus (HBoV).

In de praktijk blijft bij gemiddeld 30% van de in het ziekenhuis opgenomen patiënten met CAP de verwekker onbekend (File, 2003).

Onderliggende ziektes, roken en alcholgebruik van grote invloed

Voorgaande virale infecties, zoals bijvoorbeeld verkoudheid en influenza, zijn van grote invloed op het ontstaan van longontsteking, evenals onderliggende ziektes zoals diabetes mellitus, cystic fibrose (taaislijmziekte), nierinsufficiëntie, hartfalen en (andere) weerstandverminderende aandoeningen. Roken en het gebruik van alcohol verhogen eveneens de kans op longontsteking (Luna et al., 2000; Gutierrez et al., 2005).

Andere determinanten van longontsteking zijn chronisch zuurstofgebrek en gebruik van immunosuppressiva.

De kans op aspiratie-pneumonie (of verslik-pneumonie) is verhoogd na een beroerte, en in geval van dementie, een epileptische aanval of intoxicatie.

Reizen is een belangrijke determinant voor Legionella-infecties

Legionella-pneumonie (veteranenziekte) is het gevolg van infectie met de bacterie Legionella pneumoniae. In Nederland zijn veel van de Legionella-infecties die tot longontsteking leiden, opgelopen tijdens een buitenlandse reis. Bij ongeveer de helft van het totaal aantal meldingen van een Legionella-infectie is sprake van een verblijf in het buitenland ten tijde van de besmetting. In 2005/2006 liep 47% van de geïnfecteerden de infectie waarschijnlijk op in het buitenland. Het hoogste aantal reisgerelateerde infecties werd gevonden voor reizen naar Turkije, Frankrijk en Italië (RIVM-Cib, 2006).

Zie ook: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Twee virussen veroorzaken merendeel gevallen van acute bronchi(oli)tis

Verschillende virussen en de bacterie Mycoplasma pneumoniae zijn verantwoordelijk voor het ontstaan van bronchitis en/of bronchiolitis (zie tabel 2 ). Twee virussen zijn verantwoordelijk voor het merendeel van de gevallen: Respiratoir syncytieel virus (RSV) en het para-influenzavirus (met subtypen).

Erkende determinanten voor acute bronchiolitis zijn een leeftijd jonger dan twee jaar in combinatie met veel contact met anderen (bijvoorbeeld in crèches en kinderdagverblijven).

Influenzavirussen veroorzaken meeste ziektelast bij acute bronchitis

Acute bronchitis wordt beschouwd als een complicatie van acute infecties van de bovenste luchtwegen. Beide aandoeningen hebben dezelfde virale verwekkers. Vanuit het oogpunt van ziektelast door bronchitis zijn influenzavirussen het belangrijkst. Dit komt doordat infecties met influenzavirussen – in tegenstelling tot andere virale verwekkers – vaak met zeer hinderlijke en langdurige bronchitisklachten gepaard gaan. De rol van bacteriële verwekkers zoals Streptococcus pneumoniae en Haemophilus influenzae in het ontstaan, het beloop en het voortduren van bronchitisklachten is vooralsnog onduidelijk (Wenzel & Fowler, 2006).