Hoe vaak komt astma voor en hoeveel mensen sterven eraan?

Prevalentie

Ruim 500.000 patiënten met astma in 2003

In 2003 hadden 519.800 mensen astma: 236.800 mannen en 283.000 vrouwen (29,5 per 1.000 mannen en 34,5 per 1.000 vrouwen). Deze schatting van de jaarprevalentie is gebaseerd op vijf huisartsenregistraties (zie: Achtergronden en details bij cijfers uit de huisartsenregistraties).

Astma komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen, behalve op jonge leeftijd, daar komt het vaker voor bij jongens dan bij meisjes. De prevalentie is het hoogst bij 0-9-jarige jongens (zie figuur 1).

Figuur 1. Jaarprevalentie van astma naar leeftijd en geslacht in 2003 op basis van vijf huisartsenregistraties (zie Prevalentie naar leeftijd en geslacht).

Astmatische klachten bij kinderen komen relatief veel voor

Van de kinderen van twee tot vijftien jaar heeft 4-12% last van kortademigheid en 5-20% heeft last van piepen op de borst. Dit blijkt uit een aantal studies uitgevoerd tussen 1992-2001 (Janssen et al., 1994; Van der Wal & Rijcken, 1995, Tabak & Smit, 2002, Mommers et al., 2005). Met de leeftijd neemt de prevalentie van piepen op de borst af, terwijl de prevalentie van kortademigheid ongeveer constant blijft. Het percentage hoesters neemt af na de leeftijd van twee jaar. Veel jonge kinderen hoesten, maar ontwikkelen geen astma. Daarentegen is hoesten wel een symptoom dat veel voorkomt bij astmatische kinderen (Okkes et al., 1998).

Ongeveer 4-7% van de kinderen heeft astma

Ongeveer 4-7% van de kinderen van nul tot twaalf jaar heeft astma (zie tabel 1). Dit kan worden geconcludeerd uit de ISAAC-II studie en het PIAMA-onderzoek (Preventie en Incidentie van Astma en Mijt Allergie). Beide studies vonden plaats in de algemene bevolking. De ISAAC-studie is een cross-sectionele studie, het PIAMA-onderzoek is een longitudinale studie.

In PIAMA is de astma gedefinieerd als: 'ja' op de volgende twee vragen 'is bij uw kind ooit door een arts astma vastgesteld?' en 'heeft uw kind in de afgelopen 12 maanden astma gehad?'

In ISAAC is astma gedefinieerd als 'piepen op de borst in de afgelopen 12 maanden (gerapporteerd) en luchtwegovergevoeligheid (gemeten)'.

Inhalatie-allergie komt veel voor bij kinderen

Aanwijzingen voor atopie (gedefinieerd als een positieve huidpriktest en/of verhoogd specifiek IgE voor 1 of meer inhalatie-allergenen) zijn aanwezig bij 28-33% van de 7-12 jarige kinderen (De Meer, 2001, Van Vliet et al., 1999, Aarts et al., 1999). Van de 4-5-jarige kinderen heeft 9-14% een inhalatie-allergie. Deze kinderen zijn vooral allergisch voor huisstofmijt. Een allergie voor huisstofmijt komt bij eenjarige kinderen nog niet vaak voor, namelijk bij minder dan 1% van de kinderen. Bij deze jonge kinderen wordt vaker (0,8-1,8%) een kat- of hondallergie gevonden (De Jong et al., 1998, De Jong et al., 2002b, Brunekreef et al., 2002).

Ziekenhuisopnamen

Voor astma 6.410 ziekenhuisopnamen in 2004

In 2004 hebben 6.410 ziekenhuisopnamen met astma (ICD-9 code 493) als hoofdontslagdiagnose plaatsgevonden: 3.118 opnamen voor mannen en 3.292 voor vrouwen. Een ziekenhuisopname kan nodig zijn bij zeer ernstige astmatische aanvallen, waarbij de patiënt onvoldoende op medicatie reageert. Daarbij worden medicijnen toegediend, vaak via een infuus of verneveling, en zonodig zuurstof.

Er zijn verschillende gegevensbronnen beschikbaar die informatie geven over hoeveel mensen astma hebben en hoeveel nieuwe astmapatiënten er jaarlijks bijkomen:

• Huisartsenregistraties: dit levert een schatting op van het aantal mensen dat jaarlijks bij de huisarts komt.
• Epidemiologisch onderzoek in de algemene bevolking op basis van vragenlijsten: in studies in de algemene bevolking stelt men vaak de vraag of de respondenten astma hebben. Dit levert in het algemeen hogere prevalenties op dan de prevalenties uit huisartsenregistratie.
• Epidemiologisch onderzoek waarbij men astma definieert op grond van een combinatie van klachten, symptomen en zo mogelijk objectieve metingen. Men geeft hier de voorkeur aan boven astma gebaseerd op alleen klachten omdat respondenten onderling kunnen verschillen in de manier waarop ze hun luchtwegklachten interpreteren en al dan niet als astma benoemen. De verschijnselen die men als meest kenmerkend voor astma beschouwt, zijn episoden van piepen op de borst en door meting vastgestelde luchtwegovergevoeligheid. Daarnaast meet men vaak de aanwezigheid van inhalatie-allergie (een positieve huidpriktest en/of verhoogd specifiek IgE voor 1 of meer inhalatie-allergenen).