Ziektelast in DALY's: Welke verschillen zijn er tussen mannen en vrouwen?

Totale ziektelast voor mannen en vrouwen nagenoeg even groot

De totale ziektelast is voor vrouwen iets groter dan voor mannen (zie figuur 1). Hierbij is uitgegaan van de selectie van VTV-ziekten, waarvoor de ziektelast berekend kon worden. Bij mannen maken verloren levensjaren verhoudingsgewijs een groter deel uit van de ziektelast dan bij vrouwen. Deze resultaten stroken met beschrijvingen van de gezonde levensverwachting voor mannen en vrouwen. Hieruit blijkt ook dat mannen jonger sterven, terwijl vrouwen een groter deel van hun leven met ziekte doorbrengen.

Ook ziektelast per hoofdgroep verschilt nauwelijks tussen mannen en vrouwen

Niet alleen de totale ziektelast, ook de ziektelast per hoofdgroep van ziekten verschilt niet veel tussen mannen en vrouwen (zie figuur 1). Wel ondervinden mannen meer last van hart- en vaatziekten en vrouwen van ziekten van het bewegingsstelsel en van psychische stoornissen. Overigens hebben de resultaten alleen betrekking op de voor VTV geselecteerde ziekten. Hierdoor kan het beeld vertekend zijn.

Onderliggende ziekten verschillen wél tussen mannen en vrouwen

De ziekten die verantwoordelijk zijn voor de ziektelast binnen de hoofdgroepen van ziekten verschillen behoorlijk tussen mannen en vrouwen. Voor psychische stoornissen is dit bij mannen voor een belangrijk deel afhankelijkheid van alcohol, terwijl bij vrouwen depressie en angst de grootste boosdoeners zijn. Een ander voorbeeld is kanker: bij mannen veroorzaakt longkanker de meeste ziektelast, bij vrouwen is dit borstkanker.

In tabel 1 en 2 staat de top tien van belangrijkste ziekten voor mannen en vrouwen. Zowel voor mannen als vrouwen geldt dat coronaire hartziekten, angststoornissen, depressie, COPD, beroerte, diabetes mellitus, artrose en longkanker in de top tien staan. Voor mannen zijn daarnaast nog suïcide(poging) en privé-ongevallen belangrijke bronnen van ziektelast, terwijl voor vrouwen borstkanker en dementie de top tien volmaken.

Figuur 1: Totaal aantal DALY 's van 56 aandoeningen in ICD-9 hoofdgroepen in 2007.

Noot: aangeboren afwijkingen is incusief aandoeningen ontstaan in de perinatale periode en verstandelijke handicaps; psychische stoornissen is inclusief suïcide; infectieziekten is inclusief luchtweg- en urineweginfecties.

Voor informatie over de selectie van ziekten per ICD-9 hoofdgroep, zie: Interne link naar document Selectie van ziekten voor DALY-berekeningen.

Tabel 1: Top tien van ziekten met hoogste ziektelast voor mannen in 2007.

Mannen	VL (%)	ZJE (%)	DALY (%)
Coronaire hartziekten	15,3	12,8	13,7
Beroerte	7,0	6,7	6,8
Longkanker	16,1	0,6	6,3
Diabetes mellitus	3,2	7,1	5,7
COPD	6,0	5,1	5,4
Angststoornissen	0,0	8,3	5,3
Depressie	0,0	6,5	4,1
Suïcide(poging)	5,7	2,3	3,5
Privé-ongevallen	3,4	3,5	3,4
Artrose	0,0	4,9	3,1

Tabel 2: Top tien van ziekten met hoogste ziektelast voor vrouwen in 2007.

Vrouwen	VL (%)	ZJE (%)	DALY (%)
Angststoornissen	0,0	12,0	8,2
Coronaire hartziekten	10,0	6,7	7,7
Beroerte	10,5	5,9	7,4
Depressie	0,0	10,4	7,1
Diabetes mellitus	3,5	6,5	5,5
Borstkanker	11,9	2,2	5,3
Artrose	0,1	7,4	5,1
Dementie	6,5	3,8	4,7
COPD	5,8	3,8	4,5
Longkanker	13,1	0,4	4,4

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

COPD: Chronic obstructive pulmonary disease; Chronische obstructieve longziekten.
DALY: Disability-Adjusted Life-Year; Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
ICD: International Classification of Diseases; Internationale classificatie van ziekten.
VL: Verloren levensjaren; Aantal jaren dat personen die zijn overleden ten gevolge van een aandoening nog geleefd zouden hebben bij afwezigheid van de aandoening ten opzichte van een gekozen bovengrens (bijvoorbeeld de resterende levensverwachting).
ZJE: Ziektejaar-Equivalenten; Maat voor het verlies aan kwaliteit van leven: (‘years lived with disability’) het aantal jaren dat doorgebracht wordt met ziekte, gewogen naar de ernst (-gerelateerde kwaliteit van leven) hiervan. Een van de componenten van de DALY (zie aldaar).

Gommer AM (RIVM), Hoeymans N (RIVM), Poos MJJC (RIVM). Ziektelast in DALY's: Welke verschillen zijn er tussen mannen en vrouwen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Sterfte, levensverwachting en DALY's\Ziektelast in DALY's, 22 maart 2010.