Wat is de ziektelast in Nederland?

Meeste verloren levensjaren door longkanker en coronaire hartziekten

Longkanker, coronaire hartziekten en beroerte zijn de belangrijkste veroorzakers van verloren levensjaren. Zij waren in 2007 verantwoordelijk voor respectievelijk 9%, 8% en 6% van het totaal aantal verloren levensjaren. Van de verloren levensjaren die veroorzaakt worden door de selectie van 56 ziekten en aandoeningen waarvoor DALY's berekend zijn, komt dit echter neer op 15%, 13% en 9% (zie tabel 1).

Meeste ziektejaren door psychische stoornissen

De belangrijkste veroorzakers van verlies van kwaliteit van leven, uitgedrukt in ziektejaarequivalenten, zijn angststoornissen, coronaire hartziekten en depressie (zie tabel 1). Deze top tien kenmerkt zich over het algemeen door ziekten die een belangrijke invloed op de kwaliteit van leven hebben en waarmee men, gemiddeld genomen, gedurende vele jaren leeft.

DALY's zijn combinatie van verloren levensjaren en ziektejaren

De tien ziekten die in Nederland verantwoordelijk zijn voor het grootste gedeelte van de ziektelast (DALY: sterfte en ziektejaren gecombineerd) staan in tabel 1. Sommige van deze ziekten, met name coronaire hartziekten, beroerte en longkanker, zijn belangrijke oorzaken van sterfte. De psychische stoornissen (depressie en angststoornissen) en artrose zorgen vooral voor een groot verlies aan ziektejaarequivalenten. Coronaire hartziekten, COPD, diabetes, letsels door privé-ongevallen en dementie zijn zowel belangrijke doodsoorzaken als oorzaken van 'leven met ziekte' (zie Interne link naar document Wat is de ziektelast en hoe wordt deze berekend?).

Meeste DALY's door psychische stoornissen, hart- en vaatziekten en kanker

Indien we de afzonderlijke ziekten groeperen in grotere diagnosegroepen (ICD-hoofdgroepen) blijkt dat de meeste DALY's zijn toe te schrijven aan psychische stoornissen, hart- en vaatziekten en nieuwvormingen (zie figuur 1). Verder blijkt dat nieuwvormingen en hart- en vaatziekten verantwoordelijk zijn voor het grootste verlies aan levensjaren. De psychische stoornissen, hart- en vaatziekten en ziekten van het bewegingsstelsel zorgen voor het grootste verlies aan ziektejaarequivalenten. Ook ziekten van het zenuwstelsel en zintuigen (vooral de gezichts- en gehoorstoornissen) gaan samen met veel verlies aan ziektejaren. Ongevalsletsels en ziekten aan de ademhalingswegen veroorzaken zowel verloren levensjaren als ziektejaarequivalenten, waardoor ze een substantieel deel van de DALY's voor hun rekening nemen.

De bijdragen van de afzonderlijke letseloorzaken (verkeers, arbeids, privé en sportongevallen) aan de ziektelast en hoe de ziektelast door ongevalsletsels berekend wordt, is te lezen in: details De ziektelast van letsels door ongevallen.

Figuur 1: Verdeling van het aantal verloren levensjaren (YLL), ziektejaarequivalenten (YLD) en DALY's voor de 56 geselecteerde aandoeningen over de ICD-hoofdgroepen in 2007.

Noot: aangeboren afwijkingen is inclusief aandoeningen ontstaan in de perinatale periode en verstandelijke handicaps; psychische stoornissen is inclusief suïcide; infectieziekten is inclusief luchtweg- en urineweginfecties.

Voor informatie over de selectie van ziekten per ICD-9-hoofdgroep, zie Interne link naar document Selectie van ziekten voor DALY berekeningen.

Tabel 1: Top tien van ziekten ^a met het grootste verlies aan DALY's in Nederland in 2007 (percentage van de 56 geselecteerde ziekten en geschatte percentage van alle ziekten).

	Verloren levensjaren	Ziektejaar-equivalenten	DALY's	DALY's
	% van selectie	% van selectie	% van selectie	% van totaal ^b
Coronaire hartziekten	12,7	9,5	10,6	6,9
Beroerte	8,7	6,3	7,1	4,6
Angststoornissen	0,0	10,3	6,8	4,4
Depressie	0,0	8,6	5,7	3,7
Diabetes mellitus	3,4	6,7	5,6	3,6
Longkanker	14,7	0,5	5,3	3,5
COPD	5,9	4,4	4,9	3,2
Artrose	0,1	6,3	4,2	2,7
Ongevalsletsel privé	3,1	3,9	3,6	2,3
Dementie	4,4	2,9	3,4	2,2

^a De ziektelast van de overige 46 ziekten is te vinden in: Interne link naar document Verloren levensjaren, ziekte en ziektelast voor 56 geselecteerde aandoeningen.

^b VTV-selectie van ziekten is verantwoordelijk voor ongeveer 65% van de totale ziektelast.

Naar boven

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

COPD: Chronic obstructive pulmonary disease; Chronische obstructieve longziekten.
DALY: Disability-Adjusted Life-Year; Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
ICD: International Classification of Diseases; Internationale classificatie van ziekten.
ICD-9: International Classification of Diseases, ninth revision
VL: Verloren levensjaren; Aantal jaren dat personen die zijn overleden ten gevolge van een aandoening nog geleefd zouden hebben bij afwezigheid van de aandoening ten opzichte van een gekozen bovengrens (bijvoorbeeld de resterende levensverwachting).
ZJE: Ziektejaar-Equivalenten; Maat voor het verlies aan kwaliteit van leven: (‘years lived with disability’) het aantal jaren dat doorgebracht wordt met ziekte, gewogen naar de ernst (-gerelateerde kwaliteit van leven) hiervan. Een van de componenten van de DALY (zie aldaar).

Gommer AM (RIVM), Hoeymans N (RIVM), Poos MJJC (RIVM). Wat is de ziektelast in Nederland? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Sterfte, levensverwachting en DALY's\Ziektelast in DALY's, 22 maart 2010.