Ziektelast in DALY's: Wat is de bijdrage van risicofactoren?

Roken en ernstig overgewicht veroorzaken meeste gezondheidsverlies voor individuen

Ten opzichte van niet-rokers verliezen rokers in Nederland naar verwachting gemiddeld 4,1 levensjaren en 4,6 gezonde levensjaren. In vergelijking tot andere risicofactoren zorgt roken voor het grootste verlies aan levensjaren. Dit komt vooral doordat roken is geassocieerd met ondermeer coronaire hartziekten en (long)kanker, ziekten waaraan veel mensen vroegtijdig overlijden. Na roken zorgt ernstig overgewicht voor het meeste verlies van gezondheid (zie tabel 1). Zo verliezen mensen met ernstig overgewicht gemiddeld 3 levensjaren en 5 gezonde jaren. Ernstig overgewicht zorgt voor een relatief groot verlies van gezonde jaren. Dit heeft te maken met het feit dat ernstig overgewicht vooral is geassocieerd met minder dodelijke ziekten, zoals diabetes mellitus en lage rugpijn. Mensen met overgewicht verliezen minder gezondheid dan mensen met ernstig overgewicht. Mensen die te weinig lichaamsbeweging hebben of te veel alcohol drinken verliezen gemiddeld genomen minder gezondheid dan rokers en mensen die te zwaar zijn. Overigens gaat het bij deze berekeningen om de populatie zoals die nu is. Bij rokers gaat het dan dus om de huidige rokers en niet de reeds overleden rokers. Zouden we naar alle rokers kijken, dan zijn de gezondheidsverliezen groter. Hetzelfde geldt voor de andere risicofactoren.

Roken en overgewicht veroorzaken meeste gezondheidsverlies in de bevolking

De effecten van de risicofactoren op het gezondheidsverlies in de totale bevolking, laten een ander beeld zien dan op individueel niveau (zie tabel 2). Wel leidt roken ook in de bevolking tot het meeste gezondheidsverlies. Opvallend is dat ernstig overgewicht op individueel niveau meer gezondheidsverlies tot gevolg heeft, maar dat overgewicht op bevolkingsniveau tot meer gezondheidsverlies leidt. Dit heeft alles te maken met het feit dat er veel meer mensen zijn met overgewicht dan met ernstig overgewicht. Als niemand in Nederland te zwaar zou zijn, dan zou de levensverwachting een half jaar hoger zijn geweest. En als niemand zou roken, dan zou de levensverwachting in Nederland bijna twee jaar hoger zijn geweest. De bijdrage van lichaamsbeweging en alcohol is kleiner dan die van roken en (ernstig) overgewicht.

HALE versus DALY: dynamisch versus statisch modelleren

De resultaten met betrekking tot het gezondheidsverlies van risicofactoren zijn niet gepresenteerd in DALY’s maar in HALE’s. De basis van de cijfers is hetzelfde, het verschil is een dynamische versus een statische toewijzing van ongezondheid aan risicofactoren. DALY's zijn gebaseerd op een statische toewijzing van ongezondheid aan risicofactoren. HALE's zijn gebaseerd op een dynamische toewijzing, waarbij rekening gehouden wordt met vervangende ziekte en sterfte (zie Toeschrijven van ziektelast aan risicofactoren).

Cholesterol, bloeddruk en voeding: van belang, maar geen nieuwe cijfers

Ook het cholesterolgehalte, de bloeddruk en een aantal voedingsfactoren leiden tot gezondheidsverlies. Voor deze factoren zijn echter sinds de VTV 2006 geen nieuwe gegevens beschikbaar in het model. Uit de VTV 2006 blijkt dat een verhoogde bloeddruk, na roken, het meeste verlies aan verloren levensjaren veroorzaakt. Dit wordt vooral veroorzaakt door de vroegtijdige sterfte aan coronaire hartziekten en beroerte. Van de verschillende voedingsfactoren heeft het feit dat we te weinig fruit en te weinig vis eten de grootste impact op de volksgezondheid (De Hollander et al., 2006). Deze oude cijfers, gebaseerd op statische toewijzing van de ziektelast aan risicofactoren zijn te vinden in Bijdrage risicofactoren aan de ziektelast in 2003. Ter vergelijking zijn hier ook nog de bijdragen van roken, overgewicht, alcoholgebruik en lichamelijke inactiviteit te vinden.

Ongunstige arbeidsomstandigheden goed voor 2-4% van de ziektelast

Van de bijdragen van een selectie van ongunstige arbeidsomstandigheden aan de ziektelast zijn schattingen voor Nederland gemaakt (Eysink et al., 2007b). Werkdruk, blootstelling aan stoffen (inclusief passief roken) en beeldschermwerk zijn de ongunstigste arbeidsomstandigheden. Zij veroorzaken veel ziektelast via burn-out, COPD, longkanker en KANS. In totaal kan 2-4% van de ziektelast toegeschreven worden aan de selectie van ongunstige arbeidsomstandigheden (zie Wat zijn mogelijke gezondheidsgevolgen van (on)gunstige arbeidsomstandigheden?).

Luchtverontreiniging draagt meeste bij aan ziektelast door milieufactoren

Voor zes Europese landen, waaronder Nederland, is onderzocht hoeveel van de totale ziektelast wordt veroorzaakt door blootstelling aan een aantal milieufactoren (Hänninen & Knol, 2011). De negen onderzochte milieufactoren zijn verantwoordelijk voor ongeveer 3-7% van de totale ziektelast in de betreffende landen. Van deze milieufactoren draagt blootstelling aan luchtverontreiniging het meeste bij aan de ziektelast, gevolgd door passief roken, transportgeluid en radon (zie tabel 3). Aangezien door gebrek aan gegevens niet alle milieufactoren en gezondheidseffecten meegenomen konden worden in deze berekeningen, zijn deze resultaten slechts een ruwe inschatting van de impact van het milieu op de gezondheid.