Waarderingsmethoden voor weging van gezondheidstoestanden

Voor het berekenen van verlies aan kwaliteit van leven als gevolg van een ziekte wordt het aantal jaren geleefd met een ziekte gewogen voor de ernst van de ziekte. Er zijn diverse waarderingsmethoden om de wegingsfactor van een ziekte vast te stellen. De in de 'Dutch Disability Weight Study' gebruikte waarderingsmethode is de 'Person Trade-Off' (PTO). Deze methode wordt hieronder toegelicht.

Een trade-off waarderingsmethode is een gedachtenexperiment waarbij de beoordelaar gevraagd wordt iets waardevols op te geven voor winst in gezondheid. Het 'waardevolle' bij de PTO zijn gezonde personen, waarbij gevraagd wordt om in gedachten levensjaren voor gezonde personen 'op te offeren' voor gezondheidswinst bij niet gezonde personen. Deze personen betreffen dus andere mensen dan de beoordelaar zelf en aan de beoordelaar wordt zo als het ware gevraagd te oordelen vanuit het perspectief van een beleidsmaker. PTO is daarom in theorie het best geschikt voor waarderingen die bedoeld zijn voor toepassing op macro-niveau (volksgezondheidsbeleid).

Twee varianten van de PTO gebruikt in de DDW

In de DDW studie zijn evenals in de Global Burden of Disease studie twee PTO varianten gebruikt. Deze werden onderling, en met VAS scores vergeleken ter validatie van de PTO methoden (Stouthard et al., 1997a; Stouthard et al., 1997b; Stouthard et al., 2000). De PTO werd aan de panelleden aangeboden als een gedachtenexperiment. De exacte instructies voor de waardering staan hiernaast.

Duur van ziektestadia op een jaar gesteld

Bij de weging werd een hypothetische duur van één jaar verondersteld voor alle ziektestadia. Gedurende dat jaar moest een beoordelaar aannemen dat de gezondheidstoestand constant is. Ziekten met aanvallen (zoals astma, epilepsie, migraine) zijn als 'chronisch' omschreven, zoals: 'ernstig astma, dat wil zeggen niet klachtenvrij ondanks onderhoudsmedicatie'. Kortdurende ziekten met restloos herstel (bijvoorbeeld verkoudheid, influenza, maag-darminfecties) zijn omschreven als een jaarprofiel, bijvoorbeeld: 'een jaar gezond met daarin twee weken influenza'. Het gehele jaar en niet alleen de ziekte-episode werd dan ter waardering voorgelegd.

Waarderingsprocedure in 2 stappen

Vanwege het grote aantal te beoordelen ziektestadia in het Nederlandse wegingsfactorenonderzoek (DDW) is de waarderingsprocedure uitgevoerd in twee stappen:

I. In de eerste stap werd een waarderingsschaal ('ijkpuntenschaal') geconstrueerd door 16 geselecteerde ziektestadia volgens de person trade-off (PTO) procedure te laten waarderen. Deze procedure omvatte de beoordeling van deze ijktoestanden in drie afzonderlijke panelsessies met elk 12 tot 14 experts (totaal 38 artsen). De ijktoestanden zijn geselecteerd aan de hand van drie criteria: volksgezondheidsbelang; veronderstelde bekendheid bij alle beoordelaars; en dekking van het spectrum van heel erg ziek tot vrijwel gezond. De gemiddelde wegingsfactoren van alle beoordelaars voor de ijktoestanden leverde een ijkpuntenschaal op.

II. In de tweede stap is ieder van de beoordelaars gevraagd 30 nieuwe gezondheidstoestanden op de ijkpuntenschaal te interpoleren. Dit gebeurde in een schriftelijke individuele procedure. Alle 175 ziektestadia zijn in totaal door minstens zes beoordelaars geïnterpoleerd. Een te interpoleren ziektestadium kon door een beoordelaar tussen twee ijkpunten worden geplaatst òf precies op een ijkpunt. De resultaten van de interpolatiesessie zijn over alle 38 panelleden berekend.

Instructie PTO1

Voor PTO 1 luidde de instructie in de DDW als volgt:

‘Stelt u zich voor: U bent beleidsmaker. U hebt precies genoeg geld om één gezondheidsinterventie te kopen. U kunt kiezen tussen twee elkaar uitsluitende gezondheidsinterventies.

Als u interventie A kiest wordt het leven van 1.000 gezonde mensen met precies één jaar verlengd. Na dat jaar overlijden zij allen. Als u deze interventie niet kiest, gaan zij allen meteen dood.

Het alternatief voor het inzetten van uw schaarse middelen is gezondheidsinterventie B. Kiest u B, dan wordt het leven van N mensen in minder goede gezondheidstoestand X met precies één jaar verlengd. Na dat jaar overlijden zij allen. Als u interventie B niet kiest, gaan de personen in gezondheidstoestand X allen meteen dood.

Het aantal personen N werd gevarieerd tussen 1.000 en 1.000.000. Doel van de afweging was het vinden van het indifferentiepunt: het punt waarop de beoordelaar niet meer kan kiezen tussen 1.000 gezonde personen en N > 1.000 personen in minder goede gezondheidstoestand X. Het afwegingsproces werd geïllustreerd met een weegschaal en aan de hand van het voorbeeld 'blindheid' toegelicht.

Instructie PTO2

Voor PTO 2 is het alternatief gezondheidsinterventie B anders geformuleerd dan bij PTO1. De instructie luidde als volgt:

"Het alternatief voor het inzetten van uw schaarse middelen is gezondheidsinterventie B. Kiest u B, dan worden N mensen in gezondheidstoestand X genezen. Mét interventie B leven deze N mensen één jaar in volledige gezondheid. Na dat jaar overlijden zij allen. Als u interventie B niet kiest, leven zij precies één jaar in gezondheidstoestand X, waarna zij allen overlijden.

Door interventie B te kiezen offert de beleidsmaker 1.000 gezonde levensjaren op om N mensen in gezondheidstoestand X te genezen.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Stouthard MEA, Essink-Bot ML, Bonsel GJ, Barendregt J, Kramers PGN, Water HPA van de, et al.Wegingsfactoren voor ziekten in Nederland. Amsterdam: Instituut voor Sociale Geneeskunde AMC, 1997a.
Stouthard MEA, Essink-Bot ML, Bonsel GJ, et al.Disability weights for diseases in the Netherlands. Rotterdam: Erasmus University, 1997b.
Stouthard MEA, Essink-Bot ML, Bonsel GJ.Disability weights for diseases. A modified protocol and results for a Western European Region. On behalf of the Dutch Disability Weights Group. Eur J Public Health, 2000; 10: 24-30.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DDW: Dutch Disability Weights; Samenwerkingsproject van AMC, Erasmus Universiteit, RIVM en TNO-PG.
PTO: Person trade-off
VAS: Visual analogue scale

Hoeymans N (RIVM), Poos MJJC (RIVM). Waarderingsmethoden voor weging van gezondheidstoestanden. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Sterfte, levensverwachting en DALY's\Ziektelast in DALY's, 22 maart 2010.