Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken
Sterfte naar doodsoorzaak
Geografische verschillen

Sterfte naar doodsoorzaak: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Sterfte naar hoofdgroep van doodsoorzaken Trends in oorzaakspecifieke sterfte

Sterfte naar hoofdgroep van doodsoorzaken

Sterfte aan kanker relatief hoog in Nederland

Nederland scoort in vergelijking met andere landen gunstig voor sterfte aan hart- en vaatziekten en uitwendige oorzaken van letsel en vergiftiging. Ons land scoort minder goed voor sterfte aan longziekten en kanker, vooral bij vrouwen (zie figuur 1). Vormen van kanker die in Nederland veel voorkomen vergeleken met andere landen zijn borstkanker, longkanker en dikkedarm- en endeldarmkanker (Ferlay et al., 2010c). Meer informatie over internationale verschillen met betrekking tot specifieke kankers is opgenomen bij de betreffende vormen van kanker. Zie bijvoorbeeld: Interne link naar documentLongkanker: zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Roken belangrijke oorzaak van sterfteverschillen kanker

Sterfte als gevolg van kanker bij mannen is het hoogst in Hongarije. Een groot deel (ongeveer een derde deel) van deze sterfte wordt veroorzaakt door sterfte aan longkanker. Een lage kankersterfte bij mannen is te vinden in Cyprus, Zweden, Malta en Finland. Bij vrouwen is kankersterfte het hoogst in Hongarije, op de voet gevolgd door Denemarken en het laagst in Spanje, Griekenland en Cyprus (Eurostat, 2011; La Vecchia et al., 2010)

Zie ook: Interne link naar documentRoken: zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Alcohol belangrijke oorzaak van hoge sterfte in Baltische Staten

Binnen de EU is de sterfte door uitwendige oorzaken, zoals door ongevallen, extreem hoog in Estland, Letland en Litouwen. Ook de sterfte aan hart- en vaatziekten is er hoog (Eurostat, 2011). Alcohol is hier een belangrijke boosdoener (Kaasik et al., 2007; Britton & McKee, 2000; Leon et al., 1997). In de meest directe zin kan overmatig alcoholgebruik leiden tot vergiftiging met als gevolg acute hartstilstand of beroerte. Indirect speelt alcohol vaak een rol bij het plegen van geweld waarbij dodelijke slachtoffers vallen, bij suïcide en bij het optreden van dodelijke (verkeers)ongevallen (zie ook: Interne link naar documentInternationale verschillen in letsels).

Zie ook:

Naar boven

ECHI-indicator

ECHI indicatoren (European Community Health Indicators) worden gebruikt om de volksgezondheid in de EU te monitoren en te vergelijken. Het Kompas maakt bij de internationale vergelijkingen waar mogelijk gebruik van ECHI. Deze figuur gaat over ECHI indicator 13. Disease-specific mortality.

Figuur 1: Positie van Nederland ten opzichte van het gemiddelde van de EU-27 en EU-15 en de landen met de hoogste en de laagste sterfte voor vier hoofdgroepen van doodsoorzaken in 2009. Volgorde van de landen is gebaseerd op de totale sterfte per hoofdgroep (Bron: Eurostat, 2011).

EU-landen met hoogste en laagste sterfte voor hart- en vaatziekten in 2009
EU-landen met hoogste en laagste sterfte voor kanker in 2009
EU-landen met hoogste en laagste sterfte voor longziekten in 2009
EU-landen met hoogste en laagste sterfte voor letsels in 2009

Naar boven

Daling sterfte door hart- en vaatziekten in Nederland relatief groot

In vergelijking met andere Europese landen zijn de trends voor sterfte aan hart- en vaatziekten in Nederland gunstig. Vooral de sterfte aan coronaire hartziekten is in Nederland sterk gedaald in de periode 1980-2004 (Van der Wilk et al., 2004; CBS Doodsoorzakenstatistiek) (zie ook: Interne link naar documentTrends in coronaire hartziekten). Sinds 1980 dalen de trends in sterfte aan hart- en vaatziekten in de meeste EU-landen (WHO-HFA, 2011; Levi et al., 2009). De scherpste daling heeft plaatsgevonden in Finland waar een breed scala van preventie-initiatieven en beleid heeft geleid tot een gezonder voedingspatroon (Aromaa et al., 1999). De daling van het aantal mensen met een te hoog cholesterolgehalte of een te hoge bloeddruk en het aantal rokers, alsook de verbeterde behandeling, verklaren voor een belangrijk deel de sterftedaling in Finland (Laatikainen et al., 2005). In 2005 lanceerde de Finnish Heart Association een actieplan voor de Finse 'heart health' voor de periode 2005-2011 om het eerdere succes nieuw leven in te blazen (Van der Wilk et al., 2007). De trends in de Baltische staten zijn minder scherp, maar over het algemeen wel dalend. Frankrijk is door de jaren heen al beroemd om zijn lage sterfte door hart- en vaatziekten, ondanks de hoge vetinname. Dit fenomeen wordt wel de 'Franse paradox' genoemd.

Zie ook:

Net als in andere landen daalt de sterfte door kanker onder Nederlandse mannen

Sinds eind jaren tachtig daalt de sterfte door kanker bij Nederlandse mannen (WHO-HFA, 2011). Dit is ook het geval in enkele andere West- en Noord-Europese landen, waaronder Finland waar de daling nog sterker heeft ingezet. In Spanje, Portugal en enkele Oost-Europese landen nam de sterfte eerst nog verder toe, maar sinds eind jaren negentig daalt deze. In de Baltische staten lijkt nu sprake van een stabilisatie, terwijl de sterfte in Roemenië en Bulgarije nog steeds toeneemt (WHO-HFA, 2011).

Daling kankersterfte bij Europese mannen vooral door afname longkankersterfte

De dalende trend in kankersterfte bij mannen wordt in belangrijke mate bepaald door de afname in sterfte aan longkanker en andere met roken samenhangende kankers en door de afgenomen sterfte aan maagkanker (Levi et al., 2004b; La Vecchia et al., 2010). Voor Europese mannen zijn er ten aanzien van longkanker drie patronen te onderscheiden.

  • Het eerste patroon bestaat uit hoge longkankersterftecijfers in de jaren tachtig, gevolgd door continue dalingen. Dit patroon is zichtbaar in Finland, het Verenigd Koninkrijk en in iets mindere mate in Nederland.
  • Een tweede patroon is er één van stabiele of licht stijgende trends, zoals in Noorwegen en Zweden waar de sterfte recent weer iets daalt.
  • Een derde patroon wordt gezien in landen als Portugal, Spanje, Griekenland en Oost-Europese landen. Hier was tot de jaren tachtig van de vorige eeuw de sterfte aan longkanker laag, vervolgens steeg de sterfte tot halverwege de jaren negentig om daarna weer te dalen. Alleen in Bulgarije en Roemenië is nog sprake van een stijging (WHO-HFA, 2011).

Bij Nederlandse vrouwen langzamere daling kankersterfte dan gemiddeld in de EU

In Nederland daalt de kankersterfte bij vrouwen langzamer dan het EU-gemiddelde en langzamer dan in de meeste andere EU-landen. Dit komt mede door de relatief grote stijging in longkankersterfte bij Nederlandse vrouwen. Sterftecijfers voor longkanker bij vrouwen stijgen in vrijwel alle EU-landen, al zijn ze in de meeste landen nog redelijk laag. De stijging is het grootst onder Deense, Hongaarse en Nederlandse vrouwen. Ook in het Verenigd Koninkrijk en Ierland is de longkankersterfte onder vrouwen hoog, maar deze is er sinds begin jaren negentig niet meer gestegen (WHO-HFA, 2011). In landen waar de longkankersterfte onder vrouwen niet (meer) stijgt of minder snel stijgt dan in Nederland, lijkt de sterfte aan alle vormen van kanker sneller te dalen dan in Nederland. In het Verenigd Koninkrijk en Ierland bijvoorbeeld is de totale kankersterfte onder vrouwen sinds begin jaren negentig fors gedaald (WHO-HFA, 2011). De kankersterfte onder vrouwen daalt door een daling in sterfte aan borst-, baarmoederhals- en darmkanker (La Vecchia et al., 2010).

Zie ook: Interne link naar documentLongkanker: zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Aromaa A, Koskinen S, Huttinen J.Health in Finland. Helsinki: KTL, 1999.
  • Britton A, McKee M.The relation between alcohol and cardiovascular disease in Eastern Europe: explaing the paradox. Journal of Epidemiological Community Health, 2000; 54: 328-32.
  • Ferlay J, Shin HR, Bray F, Forman D, Mathers C, Parkin DM.GLOBOCAN 2008 v1,2, Cancer Incidence and Mortality Worldwide: IARC CancerBase No, 10 [Internet], Beschikbaar op: http: //globocan.iarc.fr, geraadpleegd op 19 oktober 2011. Lyon, France: International Agency for Research on Cancer, 2010c.
  • Kaasik T, Väli M, Saar I.Road traffic mortality in Estonia: alcohol as the main contributing factor. Int J Inj Contr Saf Promot, 2007; 14(3): 163-70.
  • La Vecchia C, Bosetti C, Lucchini F, Bertuccio P, Negri E, Boyle P, et al.Cancer mortality in Europe, 2000-2004, and an overview of trends since 1975. Ann Oncol, 2010; 21(6): 1323-60.
  • Laatikainen T, Critchley J, Vartiainen E, Salomaa V, Ketonen M, Capewell S.Explaining the Decline in Coronary Heart Disease Mortality in Finland between 1982 and 1997. Am J Epidemiol, 2005; 162: 764–773.
  • Leon DA, Chenet L, Shkolnikov VM, Zakharov S, Shapiro J, Rakhmanova G, Vassin S, McKee M.Huge variation in Russian mortality rates 1984-94: artfact, alcohol, or what? Lancet 1997; 350: 383-8.
  • Levi F, Lucchini F, Negri E, Boyle P, La Vecchia C.Cancer mortality in Europe, 1995-1999, and an overview of trends since 1960. Int J Cancer, 2004b; 110(2): 155-69.
  • Levi F, Chatenoud L, Bertuccio P, Lucchini F, Negri E, La Vecchia C.Mortality from cardiovascular and cerebrovascular diseases in Europe and other areas of the world: an update. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil, 2009; 16(3): 333-50.
  • Wilk EA van der, Achterberg PW, Mac Gillavry E, Zwakhals L, Linden F van.How do we do? Health in the EU from a Dutch perspective. Den Haag: VWS, 2004.
  • Wilk EA van der, Melse JM, Broeder JM den, Achterberg PW (red.). Leren van de buren. Beleid publieke gezondheid internationaal bezien: roken, alcohol, overgewicht, depressie, gezondheidsachterstanden, jeugd, screening. RIVM-rapport nr. 270051010. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2007.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EU
Europese unie
EU-15
De 15 landen die vóór 1 april 2004 de Europese Unie vormden
België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Nederland, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
EU-27
De 27 landen die vanaf 1 januari 2007 de Europese Unie vormen.
België, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Malta, Nederland, Oostenrijk, Polen, Portugal, Roemenië, Slovenië, Slowakije, Spanje, Tsjechië, Verenigd Koninkrijk, Zweden.
Harbers MM (RIVM), Wilk EA van der (RIVM). Sterfte naar doodsoorzaak: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheid en ziekte\Sterfte, levensverwachting en DALY's\Sterfte naar doodsoorzaak, 12 december 2011.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.