Op 27 november 2014 is de nieuwe site VolksgezondheidEnZorg.info gelanceerd. In deze site worden Nationaal Kompas Volksgezondheid, Nationale Atlas Volksgezondheid, Zorgbalans, Kosten van Ziekten en Zorggegevens geleidelijk samengebracht tot een compleet en overzichtelijk geheel. Op termijn zullen de oude sites verdwijnen.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven
Doel en definitie

Wat is kwaliteit van leven en hoe wordt het gemeten?

Kwaliteit van leven is zowel objectief als subjectief

Kwaliteit van leven is het functioneren van personen op fysiek, psychisch en sociaal gebied en de subjectieve evaluatie daarvan. Kwaliteit van leven is daarmee een subjectief begrip. Daarnaast kan kwaliteit van leven ook naar objectieve aspecten verwijzen, bijvoorbeeld naar de objectieve beperkingen die iemand heeft als gevolg van zijn ziekte. Subjectieve aspecten zeggen iets over het oordeel van een persoon over de objectieve aspecten van zijn gezondheid. Het gaat bijvoorbeeld niet alleen over het aantal treden dat iemand kan traplopen in een bepaald tijdsbestek, maar ook over hoe hij of zij dit ervaart.

Kwaliteit van leven is multidimensioneel

Kwaliteit van leven bestaat uit meerdere domeinen. We kennen het lichamelijke, psychische en sociale domein. Deze domeinen worden onderverdeeld in specifieke dimensies:

  • Het lichamelijke domein van kwaliteit van leven bestaat bijvoorbeeld uit lichamelijk functioneren en symptomen zoals pijn.
  • Het psychische domein omvat psychische klachten, zoals angstige of depressieve gevoelens of positieve gevoelens van welbevinden.
  • Het sociale domein omvat bijvoorbeeld het aantal en de kwaliteit van de sociale contacten.

Sommige levensdomeinen niet door ziekte beïnvloed

Levensdomeinen die niet door ziekte en gezondheidszorg worden beïnvloed, worden in het Kompas buiten beschouwing gelaten. Als we in het Kompas spreken over kwaliteit van leven, bedoelen we daarmee 'aan gezondheid gerelateerde kwaliteit van leven'.

Generieke, ziekte- en domeinspecifieke vragenlijsten om kwaliteit van leven te meten

Kwaliteit van leven wordt gemeten met behulp van vragenlijsten, die de persoon zelf invult. Er zijn drie hoofdgroepen van meetinstrumenten:

  1. Generieke instrumenten: meten kwaliteit van leven voor de algemene bevolking, dus ongeacht de aan- of afwezigheid van ziekten.
  2. Ziektespecifieke instrumenten: meten de gevolgen van een specifieke ziekte, zoals pijn en stijfheid bij artrose.
  3. Domeinspecifieke instrumenten: vragen naar één bepaald domein van kwaliteit van leven, bijvoorbeeld lichamelijke beperkingen.

Drie generieke instrumenten voor de kwaliteit van leven

In het Nationaal Kompas kiezen we generieke instrumenten voor de presentatie van kwaliteit van leven in de algemene populatie. Binnen deze groep kiezen we voor de SF-36, de SF-12 en de EQ-6D (zie tabel 1).

De EQ-6D kan gebruikt worden bij berekening van QALY's en DALY's

Een EQ-6D gewicht kan gekoppeld worden aan de duur van de betreffende gezondheidstoestand. Samen met de resterende levensverwachting vormen ze dan QALY's of DALY's.

  • De QALY is een maat voor het aantal jaren dat iemand nog te leven heeft, met een correctie voor de kwaliteit hiervan. Eén QALY staat voor één jaar in leven in goede gezondheid. Bij een QALY-gewicht van 0,33 is drie jaar leven met de ziekte of aandoening gelijk aan één jaar leven in volledige gezondheid. Anders uitgedrukt: de gezondheid die hoort bij een bepaalde aandoening is 33% van de optimale gezondheid.
  • DALY's daarentegen geven het aantal jaren dat iemand verliest: dit is een optelsom van het aantal jaren verloren door vroegtijdige sterfte (verloren levensjaren) en de gezonde jaren die 'verloren' gaan door te leven met een ziekte.

Zie ook: Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpZiektelast in DALY’s

Tabel 1: Drie kwaliteit van leven vragenlijsten.

Naam

Vragenlijst

Omschrijving

Meting

SF-36

Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey

De Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey (SF-36) is ontwikkeld in de Verenigde Staten voor een verscheidenheid aan chronische ziekten (Ware & Sherbourne, 1992).

De vragenlijst meet acht dimensies: fysiek functioneren (10 items), rolbeperkingen door fysieke gezondheidsproblemen (4 items), lichamelijke pijn (2 items), ervaren gezondheid (5 items), vitaliteit (4 items), sociaal functioneren (2 items), rolbeperkingen door emotionele problemen (3 items), geestelijke gezondheid (5 items). Daarnaast wordt met één item gevraagd naar veranderingen in gezondheid. Een hogere score betekent een betere gezondheidstoestand. Deze acht dimensies kunnen bovendien samengevat worden in een lichamelijke en een psychische hoofddimensie (Ware et al., 1995a). Per dimensie en hoofddimensie wordt een score berekend die kan variëren van 0 tot 100 (Ware et al., 1998). Hiervoor zijn normscores beschikbaar die gebaseerd zijn op Nederlandstalige populaties (Aaronson et al., 1998).

De SF-36 is ook bekend onder de naam RAND-36. De Engelstalige items van de RAND-36 zijn hetzelfde als die van de SF-36, maar de wijze van scoren verschilt iets.

SF-12

Medical Outcomes Study 12-Item Short Form Health Survey

De SF-12 is een selectie van 12 vragen uit de SF-36 (Ware et al., 1998).

Zes vragen verwijzen naar de functionele status, waaronder lichamelijk en sociaal functioneren en lichamelijke en emotionele rolbeperkingen. Vier vragen verwijzen naar het welbevinden, waaronder mentale gezondheid (2 vragen), vitaliteit en pijn. Een vraag betreft de algemene evaluatie van de eigen gezondheid. Op basis van de SF-12 kunnen dezelfde hoofddimensies voor de lichamelijke en psychische kwaliteit van leven worden afgeleid als uit de SF-36. De SF-12 levert eveneens normscores. Een score kleiner of gelijk aan 50 is indicatief voor een minder goede lichamelijke kwaliteit van leven en een score kleiner of gelijk aan 42 geeft een minder goede psychische kwaliteit van leven aan. Deze normscores zijn gebaseerd op de Amerikaanse algemene populatie (Ware et al., 1998). Nederlandse normscores zijn niet beschikbaar.

EQ-5D(TM)

EuroQol

De EQ-6D is een korte vragenlijst met zes vragen met drie mogelijke antwoordcategorieën.

Elke vraag omvat één dimensie van kwaliteit van leven: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten (zoals werk, studie, huishoudelijke activiteiten en recreatieve activiteiten), pijn of andere klachten, angst/depressie en cognitie (zoals geheugen, concentratie). Elke dimensie krijgt een aparte score. De scores kunnen in combinatie gekoppeld worden aan een waardering voor de gezondheidstoestand die ze vertegenwoordigen. Deze waardering wordt uitgedrukt in een gewicht of utiliteit. De EQ-6D is een uitbreiding van de veel vaker gebruikte EQ-5D(TM) (EuroQol, 1990; Icoon: URL transparantwww.euroqol.org). De EQ-5D mist, ten opzichte van de EQ-6D, de dimensie 'cognitie'. De beschrijving van de kwaliteit van leven kan met behulp van een formule omgezet worden in een waardering van de kwaliteit van leven. Deze waarderingen zijn gebaseerd op oordelen van de algemene bevolking van alle mogelijke combinaties van kwaliteit van leven op de verschillende dimensies (zie Icoon: URL transparantwww.euroqol.org).

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Aaronson NK, Muller M, Cohen PDA, Essink-Bot ML, Fekkes M, Sanderman R, et al.Translation, validation, and norming of the Dutch language version of the SF-36 health survey in community and chronic disease populations. J Clin Epidemiol, 1998; 51: 1055-68.
  • EuroQol.EuroQol - a new facility for measurement of health-related quality of life. Health Policy 1990; 16: 199-208.
  • Ware JE, Kosinkski M, Keller SD.SF-12 How to score the SF-12 physical and mental health summary scales. Lincoln, RI: QualityMetric Incorporated, 1998.
  • Ware JE, Kosinski M, Bayliss MS, McHorney CA, Rogers WH, Raczek A.Comparison of methods for the scoring and statistical analysis of SF-36 health profile and summary measures: summary of results from the Medical Outcomes Study. Med Care 1995a; 33(4 Suppl): AS264-79.
  • Ware JE, Sherbourne CD.The MOS 36-item short-form health survey (SF-36). I. Conceptual framework and item selection. Med Care 1992; 30: 473-83.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DALY
Disability-Adjusted Life-Year
Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
EQ-5D(TM)
EuroQol (5 Dimensies)
Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument meet, zoals de naam al zegt, 5 dimensies (mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/andere klachten, angst/depressie). Elke dimensie bestaat uit één item waarbij drie niveaus worden onderscheiden (geen problemen, enige problemen, veel problemen). EQ-5D™ is een handelsmerk van de EuroQol Group.
EQ-6D
EuroQol (6 Dimensies)
Exploratieve versie van de EQ-5D(TM) vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument meet 6 dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/andere klachten, angst/depressie, cognitie. Elke dimensie bestaat uit één item waarbij drie niveaus worden onderscheiden: geen problemen, enige problemen, veel problemen. De EQ-6D is een uitbreiding van de EQ-5D(TM) met de dimensie 'cognitie'. EQ-5D™ is een handelsmerk van de EuroQol Group).
QALY
Quality-adjusted life-year
Maat voor kwaliteit van een levensjaar (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit de resterende levensduur en de kwaliteit van leven van een persoon na interventie. QALY's worden berekend als een schatting van de gewonnen levensjaren, waarbij elk jaar vermenigvuldigd wordt met een gewicht (ook wel utiliteit genoemd) dat de kwaliteit van leven weergeeft van de persoon in dat jaar.
SF-12
Medical Outcomes Study 12-Item Short Form Health Survey
Variant van de SF-36 (zie aldaar), een vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. De SF-12 bestaat uit 12 vragen waarmee twee totaalscores berekend kunnen worden: één voor de lichamelijke kwaliteit van leven (physcial component score) en één voor de psychische kwaliteit van leven (mental component score).
SF-36
Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey
Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. Het instrument bestaat uit 8 dimensies: fysiek functioneren, rolbeperkingen door fysieke gezondheidsproblemen, pijn, algemene gezondheidsbeleving, vitaliteit, sociaal functioneren, rolbeperkingen door emotionele problemen, en geestelijke gezondheid. Deze 8 dimensies kunnen bovendien gesommeerd worden in een lichamelijke en een psychische hoofddimensie
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.