Sterfte: Zijn er verschillen naar sociaaleconomische status?

Sociaaleconomische sterfteverschillen op middelbare leeftijd het grootst

Hoewel er nog steeds sterfteverschillen bestaan boven de 65 jaar, zijn de verschillen in sterfte het grootst op middelbare leeftijd (zie tabel 1). Dit blijkt ook uit gegevens van het CBS (Van Duin & Keij, 2002). Net als bij levensverwachting zijn de verschillen groter onder mannen dan onder vrouwen. Voor deze informatie over de verschillen in sterfte naar sociaaleconomische status is teruggevallen op analyses op buurtniveau. Sterfteverschillen tussen buurten zijn voor een belangrijk deel gerelateerd aan sociaaleconomische verschillen (Van Oers et al., 1997). Verschillen tussen buurten zijn echter kleiner dan verschillen tussen SES-groepen die gebaseerd zijn op individueel niveau (zoals hierboven beschreven) (Bos et al., 2001). Hoe kleiner het gebied waarnaar gekeken wordt, hoe groter de verschillen in sterfte zijn (Smits et al., 2001).

Risicofactoren en selectie leiden tot gezondheidsverschillen

De minder goede gezondheid van mensen met een lage sociaaleconomische status komt voor een deel door het vaker voorkomen van gezondheidsrisico's. Daarnaast kan er ook sprake zijn van gezondheidsselectie, dat wil zeggen dat gezondheidsproblemen hebben geleid tot een lagere sociale positie. Zie voor een uitgebreide beschrijving: Interne link naar document Wat zijn sociaaleconomische gezondheidsverschillen?

Trends in sociaal-economische verschillen nog onduidelijk

De hogere sterfte in buurten met een lagere sociaaleconomische status heeft waarschijnlijk altijd bestaan, maar of deze zijn toe- of afgenomen is onbekend. In de nabije toekomst hoopt men de sociaaleconomische sterfteverschillen op buurtniveau te kunnen gebruiken om trends in de omvang van sociaaleconomische gezondheidsverschillen te monitoren (Bos et al., 2001).

Tabel 1: De omvang van sterfteverschillen tussen buurten geordend naar inkomensniveau: vergelijking van leeftijds- en geslachtsgroepen^a, Relative index of inequality (RII)^b (Bron: Bos et al., 2000).

Leeftijd	Totaal	Mannen	Vrouwen
0-14	0,81	0,70*	1,00
15-24	1,17	1,33	0,86
25-44	1,32*	1,31*	1,34*
45-64	1,57*	1,56*	1,57*
65-69	1,34*	1,41*	1,24*
70-74	1,23*	1,26*	1,19*
75-79	1,12*	1,12*	1,12*
80-84	1,10*	1,15*	1,05
85-89	1,00	1,05	0,97
90+	0,97	1,03	0,96
Totaal	1,16*	1,23*	1,10*

* verschillen tussen SES-groepen zijn significant (p < 0,05)

^a Gecorrigeerd voor verschillen in % etnische minderheden, % geïnstitutionaliseerden, gezinssamenstelling, regio en urbanisatiegraad.

^b De RII vat de omvang van de verschillen tussen al de SES-groepen samen. Hoe hoger de RII hoe groter de sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Een RII van 1,57 bijvoorbeeld betekent dat er in de armste buurt een 57 procent hogere sterfte is dan in de rijkste buurt, geschat op basis van de lineaire samenhang tussen SES en sterfte over alle buurten. Wanneer de RII precies 1,00 bedraagt is er geen verband tussen SES en sterfte. Een RII onder de 1,00 duidt er op dat de sterfte in arme buurten lager is dan in rijkere.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bos V, Kunst AE, Mackenbach JP.Nationale gegevens over sociaal-economische sterfteverschillen op basis van informatie over kleine geografische eenheden. Rotterdam: Instituut Maatschappelijke Gezondheidszorg, Erasmus Universiteit Rotterdam, 2000.
Bos V, Kunst AE, Mackenbach JP.De omvang van sociaal-economische sterfteverschillen gemeten op buurtniveau: vergelijking met schattingen op basis van informatie op individueel niveau. In: Stronks K (red). Sociaal-economische gezondheidsverschillen van verklaren naar verkleinen (5). Den Haag: ZonMw, 2001: 7-20.
Duin C van, Keij I.Welvaartsongelijkheid in de jaarlijkse sterftekans. Mndstat bevolking (CBS) 2002; 2: 25-26.
Oers JAM van, Kroesbergen HT, Bloemberg BPM, Da Costa R, Reijneveld SA.Geografische gezondheidsverschillen. In: Mackenbach JP, Verkleij H. (red.) Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1997 (II Gezondheidsverschillen). Maarssen: Elsevier/De Tijdstroom, 1997: 267-301.
Smits J, Keij I, Westert G.Effecten van sociaal-economische status van kleine, middelgrote en grote geografische eenheden op de sterfte. CBS Maandstatistiek van de bevolking 2001/11. Voorburg/Heerlen: CBS, 2001: 4-10.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBS: Centraal Bureau voor de Statistiek; URL: http://www.cbs.nl
RII: Relative index of inequality; De RII is een maat voor de relatie tussen sociaaleconomische positie en gezondheid en geeft de grootte van sociaaleconomische gezondheidsverschillen weer. De index geeft het verschil aan in niveau tussen de laagste en hoogste ses-klasse, waarbij rekening gehouden wordt met de tussenliggende klassen.
SES: Sociaaleconomische status; Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus.

Hoeymans N (RIVM), Lucht F van der (RIVM). Sterfte: Zijn er verschillen naar sociaaleconomische status? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Bevolking\Sterfte, 23 september 2008.