Scholing en opleiding: Wat waren de belangrijkste ontwikkelingen in het verleden?

Bij de beschrijving van het opleidingsniveau van de bevolking is uitgegaan van de bevolking van 25-64 jaar en gebruikgemaakt van CBS-gegevens. Mensen vanaf 65 jaar zijn niet meegenomen, omdat gegevens hierover ontbreken. Mensen onder 25 jaar zijn vaak nog bezig met een opleiding. Daarom zijn deze personen ook niet meegenomen bij de presentatie van het opleidingsniveau.

Toegenomen opleidingsniveau

Het percentage mensen met een voltooide hbo of universitaire opleiding is de afgelopen jaren toegenomen. Vanaf 1996 steeg het percentage hoogopgeleiden van 22% naar 32% in 2009 (CBS StatLine, 2010). Het opleidingsniveau is in alle leeftijdsgroepen toegenomen. In 2009 had 34% van de mensen tussen 25 en 34 jaar een diploma op hbo- of universitair niveau. Onder mensen van 55-64 jaar lag het aandeel hoogopgeleiden met 23% beduidend lager. Hoewel het opleidingsniveau binnen beide groepen de afgelopen tien jaar is toegenomen, is het verschil in opleidingsniveau tussen jonge mensen en ouderen niet veranderd. Gemiddeld ligt het aandeel hoogopgeleiden onder 25-34-jarigen ongeveer tien procentpunten hoger dan onder 55-64 jarigen.

Vrouwen steeds hoger opgeleid

Van de bevolking van 25-64 jaar was in 2009 het aandeel hoogopgeleide mannen groter dan het aandeel hoogopgeleide vrouwen (respectievelijk 34% en 30%). Het verschil in opleidingsniveau tussen mannen en vrouwen is de afgelopen jaren echter steeds kleiner geworden. Enerzijds komt dit door de afname van het aandeel laagopgeleide vrouwen in de bevolking (zie figuur 1). In 1996 was een groter percentage vrouwen (43%) dan mannen (32%) laagopgeleid. In 2006 is dit nog steeds zo, maar het verschil is veel kleiner geworden (respectievelijk 31% en 26%). Anderzijds trad er een sterke toename op van het aandeel vrouwen met een hbo- of wo-diploma. Over één generatie tijd is het aandeel hoogopgeleide vrouwen verdubbeld, terwijl bij de mannen een veel lichtere stijging optrad ten opzichte van de vorige generatie. In de leeftijdsgroep van 25-34 jaar zijn de vrouwen inmiddels hoger opgeleid dan de mannen (Latten & Van Dijk, 2007).

Deelname aan hoger onderwijs toegenomen

Over de afgelopen zestig jaar gezien, is de onderwijsdeelname flink toegenomen. In 1950 volgden 61.000 mensen een opleiding op het niveau van hbo of universiteit. In 2008 waren dit er 604.000. Als rekening gehouden wordt met de bevolkingsgroei en de leeftijdsopbouw van de bevolking, is de stijging in onderwijsdeelname en opleidingsniveau nog steeds goed zichtbaar. In 1950 volgde 4% van de 18-27-jarigen een hbo- of universitaire opleiding ten opzichte van 31% in 2008.

Veel mensen volgden meer onderwijs dan hun ouders

De groei van onderwijsdeelname in de loop van de twintigste eeuw ging samen met een sterke opwaartse opleidingsmobiliteit: veel mensen volgden meer onderwijs dan hun ouders, en het aantal middelbaar en hogeropgeleiden nam sterk toe. De groei van onderwijsdeelname ging gepaard met een vermindering van de ongelijkheid van onderwijskansen; de samenhang tussen het opleidingsniveau van ouders en dat van hun kinderen werd in de loop van de twintigste eeuw minder sterk (De Graaf & Ganzeboom, 1993).

1995-2007: aantal allochtone studenten in hoger onderwijs verdubbeld

In de periode 1995-2007 is het aantal allochtone studenten in het hoger onderwijs verdubbeld. Daarvan steeg vooral het aantal niet-westerse allochtone vrouwen in het hoger onderwijs. In 2007 was 20% van de studenten in het hoger onderwijs van allochtone afkomst (Van Miltenburg, 2007). Er bestaat een groot verschil in opleidingsniveau tussen de autochtone en allochtone bevolking. Maar de laatste jaren is het aandeel hoogopgeleiden onder een paar allochtone herkomstgroepen sterk gestegen. Onder Turken en Marokkanen (in Nederland gemiddeld het laagst opgeleid) steeg het aandeel hoogopgeleiden van 5% in 2001 naar 9% in 2007 (Janssen, 2008).