Migratie: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Nederlands migratiesaldo iets boven EU-gemiddelde

Het Nederlandse migratiesaldo (immigratie minus emigratie) van 1,9 per 1.000 inwoners lag in 2010 iets boven het gemiddelde van de EU-27 (1,7 per 1.000). Luxemburg, Malta, Zweden, Italië en België hadden relatief gezien het hoogste migratiesaldo per 1.000 inwoners (zie figuur 1). In absolute aantallen kwamen er in 2010 32.000 mensen meer naar Nederland dan dat er uit Nederland vertrokken. Hiermee zit Nederland in de Europese middenmoot. Alleen Litouwen, Ierland, Cyprus, Letland, Bulgarije en Polen hadden in 2010 een vertrekoverschot. De meeste andere EU-27-landen hadden een immigratieoverschot. In Estland, Roemenië en Slovenië was het aantal immigranten en emigranten gelijk. Italië ontving met 312.000 personen de meeste immigranten, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk (163.000) en Duitsland 130.000 (Eurostat, 2011).

De Nederlandse cijfers die voor deze en de andere internationale vergelijkingen op deze pagina gebruikt worden, zijn afkomstig uit de Eurostat database en wijken door een andere toepassing van correcties iets af van de cijfers van het CBS (zie Wat is de huidige situatie?).

Meeste immigranten in EU-27 komen uit andere EU-27 landen

De meeste immigranten in de EU-27 zijn staatsburger van andere EU-27 landen (voornamelijk Roemenië, Polen, Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Bulgarije en Frankrijk). Belangrijke herkomstlanden buiten de EU-27 zijn Marokko, Oekraïne, Verenigde Staten en China. Nederland ontving in 2008 relatief veel Poolse immigranten, net als Duitsland, Ierland en Denemarken. In 2008 kwam bijna een vijfde van de immigranten in Duitsland en Ierland uit Polen, in Nederland en Denemarken was dat respectievelijk 9 en 12% (Eurostat, 2011).

Zie ook: Migratie: wat is de huidige situatie?

Nederlands migratiesaldo tussen 2002 en 2007 sterk afwijkend

Sinds de jaren tachtig is het migratiesaldo in de EU-landen gestaag toegenomen. Dit betekent dat het aantal immigranten ten opzichte van het aantal emigranten steeds groter wordt. Hoewel het Nederlandse migratiesaldo voor het grootste deel de trend van de EU-27 volgt, week Nederland tussen 2002 en 2007 sterk af van de gemiddelde trend (zie figuur 2). Toen daalde het migratiesaldo in Nederland sterk (Sprangers & Nicolaas, 2006). Tussen 2004 en 2007 was er in Nederland zelfs sprake van een vertrekoverschot. De enige andere EU-landen met een vertrekoverschot in die periode waren de nieuwe lidstaten Polen, Roemenië, Letland en Litouwen, terwijl het migratiesaldo in Estland en Bulgarije nagenoeg gelijk aan 0 was. Sinds 2008 zijn er in Nederland weer meer immigranten dan emigranten.

Zie ook: Migratie: wat zijn de belangrijkste ontwikkelingen in het verleden?

'Oude' EU-landen verantwoordelijk voor stijging migratiesaldo EU-27

De oorspronkelijke vijftien lidstaten (EU-15) zijn voor het grootste deel verantwoordelijk voor de groei van het migratiesaldo in de EU-27. De ontwikkelingen in de EU-15 verschillen dan ook sterk van de 'nieuwe' EU-landen. In het begin van de jaren negentig nam het migratiesaldo in de EU-15 sterk toe, mede onder invloed van de toestroom van vluchtelingen uit onder andere de voormalige Sovjet-Unie en het voormalige Joegoslavië. Rond de eeuwwisseling vond, samenhangend met de sterke economische groei, opnieuw een sterke stijging van het migratiesaldo plaats. Na 2001, toen de economische bedrijvigheid inzakte, steeg het migratiesaldo nog door. Dit komt onder andere door zogeheten regularisaties in Zuid-Europese landen, waar voormalige illegalen via een algemeen pardon een verblijfsvergunning kregen en daarom als immigrant zijn meegeteld (Sprangers & Nicolaas, 2006).

Aantal asielverzoeken tussen 2001 en 2007 in EU gedaald

Net als in Nederland is het aantal asielverzoeken in bijna de gehele EU-27 gedaald sinds 2001. Waren er in 2001 nog circa 425.000 asielzoekers, in 2007 was dit aantal bijna gehalveerd tot circa 222.000 (Eurostat, 2011). Daarna is het aantal asielverzoeken in de EU-27 als geheel (net als in Nederland) echter weer gestegen naar 266.000 in 2009, maar het aantal verzoeken is nog wel veel lager dan rond de eeuwwisseling. Tussen 2009 en 2010 daalde het aantal asielverzoeken weer licht (zowel in Nederland als in de EU als geheel) (Sprangers et al., 2009; Sprangers & Nicolaas, 2010; Eurostat, 2011). Mogelijke oorzaken van de sterke afname tussen 2001 en 2007 zijn de veranderende politieke situatie in de herkomstlanden en het verscherpte toelatingsbeleid in Europa. In 2010 kwamen de meeste asielzoekers uit Afghanistan (21.000), Rusland (19.000), Servië (18.000) en Irak (16.000) (Eurostat, 2011). Er bestaan grote verschillen tussen EU-landen wat betreft herkomstland van asielzoekers. Factoren die asielstromen beïnvloeden zijn: geografische ligging, vervoersmogelijkheden, aanwezigheid van etnische groepen, historische koloniale banden, asielbeleid, activiteiten van mensensmokkelaars en de economische situatie in het herkomstland en het bestemmingsland (Sprangers et al., 2009).