Levensloop: Wat is de relatie met gezondheid en zorg?

Levensloop en gezondheid en zorg

Op verschillende manieren bestaat er een relatie tussen transities in de levensloop enerzijds en gezondheid en zorg anderzijds. Ten eerste valt te denken aan de directe invloed van gebeurtenissen in de levensloop op leefgewoonten en gezondheidsproblemen, bijvoorbeeld het effect van pensionering op gezondheid. Bij een tweede manier staan veranderingen over de tijd in levenslopen van mensen centraal en de invloed daarvan op gezondheid en zorg, bijvoorbeeld de afname van het aandeel ouderen dat in een verzorgings- of verpleeghuis woont. Een derde manier betreft een levensloopbenadering van gezondheid. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de invloed van bepaalde omstandigheden of leefstijlen tijdens de jeugdfase op de gezondheid later in het leven.

Gezondheidsrisico’s bij zwangerschap, baring of kraambed

Een belangrijke transitie in de levensloop is het krijgen van een (eerste) kind. Aan deze gebeurtenis kleven gezondheidsrisico’s. Tijdens de zwangerschap, tijdens de bevalling en ook in de periode na de bevalling is de kans op een aantal aandoeningen groter, zowel lichamelijke als psychische. Voorbeelden zijn preëclampsie (verhoogde bloeddruk met eiwitverlies via de urine), nierbekkenontsteking (zie: Acute urineweginfecties) of bestaande aandoeningen bij de moeder die een complicatie van de zwangerschap vormen (zoals diabetes mellitus of een psychische stoornis). In uitzonderlijke gevallen overlijden vrouwen aan aandoeningen die het gevolg zijn van zwangerschap, baring of kraambed. In 2007 stierven negen vrouwen (zie ook: Sterfte rond de geboorte).

Invloed van pensionering op gezondheid onduidelijk

Er is geen duidelijke relatie tussen pensionering en veranderingen in gezondheid. Studies laten of géén effecten zien (Mein et al., 2003), positieve effecten (Van Solinge, 2005) of gemengde resultaten. Deze diversiteit in uitkomsten suggereert dat pensionering niet consequent goed of slecht is voor de gezondheid.

Het soort werk dat mensen doen blijkt van invloed te zijn op de invloed van pensionering op gezondheid. Werknemers met zwaar werk hebben een grotere kans op een toename in (de ernst van) gezondheidsklachten (Van Solinge, 2005) na pensionering. Ook Marmot en Shipley vonden dat lichamelijk zwaar en laag gekwalificeerd werk leidt tot een snellere veroudering door langdurige belasting (Marmot & Shipley, 1996).

Uitstel van het moederschap

Een transitie die veel jong-volwassenen meemaken, is die naar het ouderschap. De leeftijd waarop de meeste vrouwen voor het eerst moeder worden is in de loop van de tijd gestegen. Van de generatie geboren tussen 1945 en 1949 was ruim de helft op 25-jarige leeftijd al moeder. Bij de generatie 1960-1964 gold dat voor nog maar een kwart. In de jongste generaties is de toename van het uitstel ten opzichte van eerdere generaties afgenomen (Van Agtmaal-Wobma & Van Huis, 2008). Zowel de gezondheid van de vrouwen als de gezondheid van hun kinderen lijden eronder als het moederschap wordt uitgesteld (Beets, 2004). Behalve dat vrouwen minder vruchtbaar worden is er een verhoogde kans op miskramen, vroeggeboorten, meerlingzwangerschappen, aangeboren afwijkingen, keizersneden, zuigelingensterfte en borstkanker. Het uitstellen van het moederschap leidt ook tot hogere medische kosten door de grotere kans op complicaties en het meer voorkomen van onvruchtbaarheidsbehandelingen.

Zie ook: Geboorte.

Verschillende zorgverplichtingen tegelijk

Onder invloed van veranderingen in sterfte- en vruchtbaarheidspatronen zijn de verhoudingen van generaties van families veranderd (Post et al., 1997). Gedurende belangrijke periodes van hun leven verkeren mensen in posities met relaties zowel naar ‘boven’ (namelijk als kinderen) als naar ‘beneden’ (namelijk als ouders). Dit wordt vaak uitgedrukt met termen als ‘sandwichgeneratie’ (Liefbroer & Dykstra, 2000): zij hebben te maken met verschillende zorgverplichtingen: niet alleen de zorg voor hun kinderen, maar ook die voor hun (hulpbehoevende) ouders.

Sociaaleconomische gezondheidsverschillen over de levensloop

Mensen met een lagere sociaaleconomische status zijn veelal minder gezond dan mensen met een hogere sociaaleconomische status. Wanneer de relatie tussen sociaaleconomische status en gezondheid over de levensloop bekeken wordt, blijkt het vooral de opeenstapeling van achterstanden in een levensloop te zijn die een nadelig effect op de gezondheidstoestand heeft (Lynch et al., 1997; Singh-Manoux et al., 2004). Een toename in sociaaleconomische achterstand over de levensloop hangt samen met een verslechtering van gezondheid.

Zie ook: Sociaaleconomische gezondheidsverschillen.