Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Huishoudenssamenstelling

Relatie met volksgezondheid

Huishoudens: Wat is de samenhang met gezondheid en zorg?

Burgerlijke staat Verschillen in zorggebruik Ouderen

Burgerlijke staat

Gehuwden leven langer dan niet-gehuwden

Gehuwde mensen leven langer dan nooit-gehuwden en mensen die gescheiden of verweduwd zijn (De Jong, 2002a). Voor mannen geldt dit sterker dan voor vrouwen. Vijftigjarige mannen die getrouwd zijn, leven gemiddeld ongeveer vier jaar langer dan ongetrouwde mannen en drie jaar langer dan gescheiden mannen. Bij vrouwen is er een minder sterke relatie tussen het huwelijk en de levensverwachting. Vijftigjarige gehuwde vrouwen worden ongeveer twee jaar ouder dan vijftigjarige ongehuwde, gescheiden of verweduwde vrouwen.

Zie ook:

Voor vrijwel alle doodsoorzaken lagere sterftekans onder gehuwden

De lagere sterftekans voor gehuwden geldt niet alleen voor belangrijke doodsoorzaken als kanker en hartaanvallen, maar voor nagenoeg alle doodsoorzaken (Joung et al., 1996; De Jong, 2002a). Zo zijn ook de sterftecijfers voor niet-natuurlijke oorzaken (ongevallen, moord en zelfdoding) hoger onder niet-gehuwden en mensen die gescheiden of verweduwd zijn dan onder gehuwden (Joung et al., 1996, Garssen & Hoogenboezem, 2007). Ook komen doodsoorzaken die samenhangen met een ongezonde leefstijl meer voor onder niet-gehuwden en mensen die gescheiden of verweduwd zijn. Het gaat bijvoorbeeld om sterfte aan diabetes mellitus (type 2) en chronische leveraandoeningen (Joung et al., 1996).

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Sterfte naar doodsoorzaak.

Ook gunstige effecten bij jarenlang ongehuwd samenwonen en hebben van een partner

Voor mensen die al jaren samenwonen, geldt waarschijnlijk dat hun relatie wat betreft de effecten op sterfte gelijk kan worden gesteld aan het huwelijk (De Jong, 2002b). Daarnaast blijkt dat alleen al het hebben van een partner samenhangt met een betere gezondheid (Robles & Kiecolt-Glaser, 2003; Kiecolt-Glaser & Newton, 2001). Zo blijkt het te beschermen tegen overlijden aan een hartaandoening (Coyne et al., 2001), tegen het ontwikkelen van Alzheimer (Hakansson et al., 2009) en is bij mannen aangetoond dat het hebben van een partner of samenwonen samenhangt met een lagere sterfte (Bogers et al., 2005).

Alleenstaanden leven ongezonder en hebben slechtere ervaren gezondheid

De hogere sterftekansen van niet-gehuwden zijn mogelijk het gevolg van verschillen in leefstijl tussen gehuwden en niet-gehuwden (De Graaf & Loozen, 2006b). Alleenstaanden leven ongezonder en risicovoller dan gehuwden. Onderzoek laat zien dat leefstijlfactoren die invloed hebben op de gezondheid opvallende verschillen vertonen afhankelijk van de burgerlijke staat (Verweij & Kardaun, 1994). Ernstig overgewicht komt vooral voor bij gescheiden mannen, zware rokers zijn oververtegenwoordigd onder gescheiden mannen en gescheiden vrouwen, en zware drinkers zijn het meest te vinden onder ongehuwde en gescheiden mannen.

Ook hebben samenwonenden in vergelijking met alleenstaanden een betere ervaren gezondheid.

Zie ook:

Heeft het huwelijk een gezondheidsbeschermend effect?

Het huwelijk biedt mogelijk bescherming tegen ongezonde gewoonten of riskant gedrag (De Jong, 2002a). Een veel aangedragen argument daarvoor is dat gehuwden de verantwoordelijkheid voelen om in leven te blijven voor hun partner of hun gezin. Het positieve effect van het huwelijk is wellicht groter voor mannen dan voor vrouwen doordat vrouwen over het algemeen beter op de gezondheid van zichzelf en hun partner letten dan andersom. Een andere reden voor het verschil tussen mannen en vrouwen is dat mannen veelal alleen hun eigen vrouw hebben aan wie ze hun problemen kunnen toevertrouwen, terwijl vrouwen meer en intensievere sociale relaties hebben. Hierdoor hebben echtscheiding en sterfte van de partner meer schadelijke effecten op de gezondheid van de man dan op die van de vrouw (House et al., 1988). De vraag is of gehuwden inderdaad langer leven doordat een relatie (huwelijk) de gezondheid beschermt of dat mensen met een slechtere gezondheid meer moeite hebben om een huwelijkspartner te vinden. Deze vragen rond oorzaak en gevolg zijn vooralsnog moeilijk op te lossen (De Jong, 2002a; De Graaf & Loozen, 2006b).

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Sociale steun.

Verschillen in zorggebruik

Verhoogd gebruik van de gezondheidszorg door gescheidenen en leden van eenpersoonshuishoudens

Er bestaan grote verschillen in zorggebruik afhankelijk van het type huishouden waarin mensen wonen. Een sterk verhoogd gebruik van de gezondheidszorg is gevonden voor gescheiden mensen en voor leden van eenpersoonshuishoudens (zie tabel 1). Dit patroon komt voor bij zowel mannen als vrouwen, ongeacht de leeftijd. Het omgekeerde patroon, meer zorggebruik door mensen die gehuwd zijn of samenwonen, wordt voor geen enkele zorgvoorziening waargenomen. Verweduwde mensen brengen niet vaker een bezoek aan de huisarts of specialist, maar liggen wel vaker in het ziekenhuis (Kunst et al., 2007).

Tabel 1: Omvang van verschillen in zorggebruik onder gescheidenen en leden van eenpersoonshuishoudens ten opzichte van de rest van de bevolking, uitgedrukt in percentages (Kunst et al., 2007).

Omvang van verschillen	Type zorg
Minstens 100% hoger	ggz, maatschappelijk werk, wijkverpleging, gezinszorg
Ongeveer 50 tot 100% hoger	Ziekenhuisovernachting, alternatieve geneeswijzen
Ongeveer 20 tot 50% hoger	Huisarts, fysiotherapie, specialist
Ongeveer even hoog	Tandarts, medicijnen op recept, medicijnen zonder recept

Naar boven

Ouderen

Gescheiden, verweduwde en ongehuwde ouderen hebben slechtere fysieke en psychische gezondheid

Ouderen (50-79-jarigen) die gescheiden, verweduwd of nooit gehuwd zijn, hebben een slechtere gezondheid dan gehuwde ouderen. Dit geldt voor zowel de fysieke als psychische gezondheid. Onder gehuwden vallen ook ouderen met een geregistreerd partnerschap. Een verklaring voor de slechtere gezondheid is dat gescheiden ouderen en ouderen zonder partner geen steun en toeverlaat hebben bij hun (gezondheids)problemen, wat een negatieve invloed heeft op de gezondheid (Wingen & Otten, 2009). Daarnaast hebben recent verweduwde ouderen (minder dan 3 jaar geleden verweduwd) een bijna drie keer zo grote kans op een slechte psychische gezondheid als ouderen met een levenspartner, waarschijnlijk vanwege de stress die ontstaat na het verlies van een partner. Overigens wordt deze kans kleiner bij ouderen die langer verweduwd zijn (1,5 keer grotere kans op slechtere psychische gezondheid (Wingen & Otten, 2009).

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Sociale steun

Geen hoger bezoek aan huisarts, specialist en fysiotherapeut

Ondanks de slechtere gezondheid van de verschillende typen alleenstaande ouderen is er geen hoger zorggebruik wat betreft bezoek aan de huisarts, specialist en fysiotherapeut (Wingen & Otten, 2009).