Geboorte: Zijn er in Nederland verschillen naar regio?

Eerste helft vorige eeuw hoogste vruchtbaarheid in Zuid-Nederland

Van oudsher bestaan er in Nederland aanzienlijke regionale verschillen in vruchtbaarheid. Omstreeks 1930 was het gemiddeld kindertal het hoogste in de katholieke regio's, met name Zuidoost-Brabant en Limburg, maar ook in katholieke regio's in West- en Oost-Nederland. De laagste vruchtbaarheid bestond in de provincies Groningen, Friesland, Noord-Holland en Zeeland. Omstreeks 1960 waren de regionale verschillen nog ongeveer even groot als in 1930, hoewel het gemiddeld kindertal lager was. De nieuwe vestigingsplaatsen in de IJsselmeerpolders, waar vooral jonge gezinnen naartoe trokken, hoorden meteen tot de vruchtbaarste gebieden van Nederland (NIDI, 2003).

Vanaf eind jaren zestig: Limburg van hoogste naar laagste vruchtbaarheid

Vanaf eind jaren zestig daalde de vruchtbaarheid snel. Tegelijkertijd werden de regionale verschillen kleiner, maar ze verdwenen niet. In Noord-Brabant en Limburg, waar de vruchtbaarheidscijfers voorheen het hoogst waren, was de daling het grootst. De vruchtbaarheid in Limburg zakte zelfs tot de laagste waarden van Nederland. De hoogste vruchtbaarheid verschoof naar Flevoland en Friesland.

Vrouw in Flevoland en Friesland krijgt de meeste kinderen

Flevoland kende in 2010 nog altijd de hoogste vruchtbaarheid met 2,04, op de voet gevolgd door Friesland (2,0) (zie figuur 1). De laatste twee tot drie jaar is het kindertal in deze provincies en in Gelderland en Overijssel stabiel gebleven. Limburg en Groningen hebben met 1,64 het laagste gemiddeld kindertal. Drenthe is de provincie die het meest daalde in kindertal in 2010 (1,95) ten opzichte van 2009 (2,02). Flevoland heeft een hoog vruchtbaarheidscijfer doordat verschillende gemeenten in Flevoland een vruchtbaarheid hebben boven het landelijk gemiddelde, zoals Urk.

Kijken we naar regionale verschillen binnen provincies, dan is over het algemeen de vruchtbaarheid lager in de grote steden en in het zuiden van Limburg.

Zie:

• Vruchtbaarheid per gemeente 2009
• Geboortecijfer per gemeente 2005-2009

Vrouw in Utrecht hoogste leeftijd bij de geboorte van haar eerste kind

Al sinds de jaren zeventig hebben vrouwen in de provincie Utrecht de hoogste gemiddelde leeftijd bij de geboorte van hun eerste kind. In 2005-2009 werden zij gevolgd door vrouwen in Noord-Holland en Groningen. Vrouwen in de provincies Flevoland en Zeeland zijn gemiddeld het jongst bij hun eerste kind; zij waren in 2005-2009 gemiddeld bijna twee jaar jonger dan in Utrecht (zie figuur 2).

Steeds grotere regionale verschillen in de leeftijd van de moeder bij de geboorte van haar eerste kind

De verschillen tussen de provincies wat betreft leeftijd van de moeder bij haar eerste kind, zijn sinds de jaren zeventig steeds groter geworden: in de jaren zeventig bedroeg het verschil in timing tussen Flevoland (steeds de jongste leeftijd) en Utrecht (steeds de oudste leeftijd) ruim één jaar, in de periode 2005-2009 is dat verschil opgelopen tot bijna twee jaar (zie figuur 2). Ook zien we in de periode 2005-2009 tegenovergestelde trends tussen de provincies. Zo daalt de leeftijd van de moeder bij de geboorte van haar eerste kind in de provincies Friesland, Drenthe, Flevoland, Zeeland en Limburg, terwijl in Groningen, Utrecht, Noord- en Zuid-Holland, en Noord-Brabant de leeftijd juist verder is gestegen (zie figuur 2).

Oudste moeders in Utrecht en Noord-Holland

Van de vrouwen die in 2005-2009 op 35-39-jarige leeftijd een kind kregen, woonden de meesten in Utrecht (78 per 1.000 vrouwen van die leeftijd) en Noord-Holland (72 per 1.000) en de minste in Zeeland (49) en Limburg (46). Er zijn maar weinig vrouwen die na hun 40^e een kind krijgen. In Utrecht en Noord-Holland zijn er 14 per 1000 vrouwen die tussen 40 en 45 jaar een kind krijgen, in Limburg 6 per 1.000.

Meeste tienergeboorten in Flevoland

De meeste tienergeboorten kwamen in 2005-2009 voor in Flevoland (7 per 1.000 meisjes jonger dan twintig jaar). Tienergeboorten kwamen het minst vaak voor in Gelderland, Utrecht en Noord-Brabant (rond 3 per 1.000 meisjes jonger dan 20 jaar).

Groningen, Friesland, Drenthe: hoogste aandeel ongehuwd samenwonende moeders

Tussen regio’s zijn er verschillen wat betreft de samenleefvorm van de moeder bij de geboorte van haar kind. Het aandeel moeders dat in 2009 een kind kreeg en toen ongehuwd samenwonend was, was het hoogst in de provincies Groningen, Friesland en Drenthe; bijna 40% van de moeders was daar ongehuwd samenwonend tegenover het landelijk gemiddelde van 32% (Van Huis & Loozen, 2010). In de provincies Zeeland, Overijssel en Gelderland was juist het aandeel moeders dat gehuwd samenwoont het hoogst. In deze provincies liggen veel gemeenten die tot de 'bible belt' behoren en zich kenmerken door een hoog aandeel gehuwde moeders; in sommige gemeenten boven 85% en in Urk zelfs 97% (Van Huis & Loozen, 2010).