Bevolking: Achtergronden bij prognoses en scenario's

Prognoses en scenario’s geven beeld van de toekomst

Prognoses en scenario’s zijn middelen om een beeld te krijgen van de toekomst. Beide doen dat op een andere manier. Prognoses beschrijven de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkelingen in bijvoorbeeld geboorte, sterfte en migratie op basis van trends uit het verleden. Van scenario’s is het doel om een beeld te krijgen van alternatieve toekomsten. Door verschillende toekomstbeelden op te stellen, biedt de scenario-aanpak houvast aan de grote mate van onzekerheid over ontwikkelingen in de samenleving. Een voorbeeld: bij onzekerheid over hoe de economie zich gaat ontwikkelen, kunnen twee (of meer) voorspellingen (prognoses) gemaakt worden: één voor bijvoorbeeld de migratieontwikkeling bij hoge economische groei en één bij een lage economische groei. De verschillende toekomstbeelden (scenario's) kunnen voor organisaties als leidraad dienen bij het nemen van strategische beslissingen. Bijvoorbeeld scenario’s die over vergrijzing van de bevolking gaan, zijn relevant voor organisaties die zich bezighouden met zorg, pensioenen, arbeidsmarkt, huisvesting en scholing (De Jong & Hilderink, 2004).

Hoe zijn scenario’s opgebouwd?

In 2004 zijn door onder meer het Centraal Planbureau (CPB) en het Milieu en Natuur Planbureau (MNP, sinds 2008: PBL, Planbureau voor de Leefomgeving) vier toekomstscenario’s uitgewerkt. Deze scenario’s zijn opgebouwd rond twee sleutelonzekerheden (RIVM-MNP, 2004a):

• De mate waarin landen bereid en in staat zijn om internationaal samen te werken (globalisering versus regionalisering).
• De verdeling tussen publieke en private verantwoordelijkheden, in het bijzonder de vraag of en hoe gekozen wordt voor meer of minder sturing door de collectieve sector (efficiëntie versus solidariteit).

Door de twee sleutelonzekerheden op twee assen weer te geven, ontstaan vier kwadranten met in elk kwadrant een scenario. De vier scenario’s zijn (zie figuur 1) (RIVM-MNP, 2004a):

• Competitieve wereld (ook wel Mondiale markt genoemd)
• Mondiale solidariteit
• Veilige regio
• Zorgzame regio

Wat houden de vier scenario’s in?

• In het scenario ‘Competitieve wereld’ ligt de nadruk op marktwerking en globalisering. Het scenario heeft een hoge economische groei. Onder alle lagen van de bevolking, van hoge tot lage sociaaleconomische status, zal zich een welvaartsstijging voordoen. De verschillen tussen hoog en laag blijven echter bestaan of groeien.
• In het scenario ‘Zorgzame regio’ is de overheid belangrijk en heeft regionalisering grote prioriteit. De economische groei is gering. Er is sprake van solidariteit van de meer met de minder bedeelde groepen in de samenleving. Er treedt verbetering van de welvaart op in groepen met een lage sociaaleconomische status.
• De ‘Competitieve wereld’ en ‘Zorgzame regio’ zijn de twee meest contrasterende scenario’s. Er tussenin bevinden zich de scenario’s ‘Mondiale solidariteit’ en ‘Veilige regio’ (RIVM-MNP, 2004a).